Europa is betere wereldleider dan de VS (Gerectificeerd)

Het morele zwaartepunt van de wereld verschuift naar Europa. Dat heeft vele oorzaken, sommige van historische, andere van toevallige aard. West-Europa, eeuwenlang het strijdperk van een aantal van de bloedigste gewelddaden uit de wereldgeschiedenis, kan nu bogen op een halve eeuw vrede, waarin conflicten ordelijk zijn opgelost. Na een halve eeuw met horten en stoten te hebben gewerkt aan de opbouw van `het Europese project', is Europa nu het enige deel van de aardbol met een geslaagde vorm van supranationaal bestuur. Europa heeft in vele mondiale aangelegenheden in woord en in financiële daad vooruitstrevende standpunten ingenomen, bijvoorbeeld inzake het milieu, de vredeshandhaving en de ontwikkelingshulp.

Vrijwel geen land ter wereld vreest dat een Europees land het zal bombarderen of binnenvallen. De vijf grootste landen van Europa – en andere, zoals Denemarken – worstelen zichtbaar en moeizaam met de problemen waarvoor de aanwezigheid van grote, groeiende islamitische minderheden hen plaatst. Deze landen zijn dus moderne laboratoria, waar zowel de spanningen als de potentiële voorwaarden voor wederzijds begrip tussen het Westen en de islam dagelijks in concrete situaties worden beproefd en verkend.

Europa heeft steeds de Verenigde Naties en andere nieuwe structuren om de wereld te besturen gesteund, terwijl steun van de VS in de afgelopen twintig jaar wisselend en ambivalent is geweest. Het beeld van een Europa dat een cruciale rol speelt in de toekomstige agenda van de wereld zal niet alleen de Amerikanen verrassen, maar ook sommige Europeanen.

Het is een eigenaardig geval: het werelddeel dat – van de kruistochten tot de Tweede Wereldoorlog – eeuwenlang geweld en bloedvergieten heeft voortgebracht en dat aan de wieg heeft gestaan van de wetenschappen waaruit ten slotte de moderne massavernietigingswapens zijn voortgekomen, bevindt zich nu in een gunstige positie om in de gemeenschap van volkeren en in de mondiale publieke opinie het morele machtsevenwicht te bewaren.

Dit is een buitengewoon krachtige en belangrijke positie, waarvan Europa zich veelal zelf niet bewust lijkt te zijn.

Het beeld van een Europa dat een cruciale rol speelt in de toekomstige agenda van de wereld zal niet alleen de Amerikanen verrassen, maar ook sommige Europeanen. Vele Amerikanen zien Europa als verdeeld, onhandig, traag en geteisterd door `groepsdenken' – wel veel praatjes, maar weinig coherent optreden. Sommige Europeanen spreken zelf cynisch en laatdunkend over het `Europese project', en betwijfelen of de Europese landen in staat zijn om in samenwerking ook maar iets behoorlijks tot stand te brengen.

Inderdaad heeft de aanloop naar de oorlog in Irak weinig aanleiding gegeven tot de veronderstelling dat Europa in een belangrijke internationale kwestie coherent en gecoördineerd zou kunnen optreden. Maar het ligt ingewikkelder en hoopgevender dan dat. Traag is Europa zeker; ook is het, zoals alle regeringen en publieke sectorconfederaties, vaak onhandig of verdeeld.

Zo heeft Europa wat betreft het beleid tegen de verbreiding van massavernietigingswapens steeds ver bij de Verenigde Staten achter gelegen. De Europese regeringen hebben altijd weinig animo getoond om serieus iets te doen aan het ontmantelen van of het toezien op de wapens in Oost-Europa; ook zijn zij laks geweest op het gebied van de overdracht van technologie die zowel commerciële als militaire toepassingen heeft.

Toch zijn de VS op vele gebieden nog trager. Twee daarvan zijn het milieubeleid en de economische gerechtigheid, waaronder inspanningen om de groeiende kloof tussen rijk en arm te dichten. En vergelijk eens het huidige optreden van Europa en de VS op de volgende gebieden:

Toegankelijkheid, kosten en dekking van gezondheidszorg

Beleid aangaande vrijhandelsverplichtingen

Effectiviteit en reikwijdte van internationale ontwikkelingshulp

Investeringen in en betrouwbaar beheer van de openbare infrastructuur (zoals vervoer, water, riolering)

Landelijk energiebeleid

Normen voor de financiering van verkiezingscampagnes

Landelijk milieubeleid

Mensenrechtenbeleid

Steun voor ouderen

Wie deze lijst doorneemt, kan moeilijk concluderen dat Europa veel ,,onhandiger en trager' is dan de Verenigde Staten. Ook zijn de Verenigde Staten in het afgelopen decennium veelvuldig blijven steken door interne verdeeldheid over zaken variërend van economie en kwaliteit van leven – zoals gezondheidszorg en sociale voorzieningen – tot ideologische hete hangijzers als vuurwapenwetgeving, abortus en doodstraf. Het gaat hierbij om een diepgaande interne verdeeldheid, zelfs met betrekking tot vanzelfsprekende behoeften als steun aan geboortebeperking en het recht van vrouwen op gezondheidszorg in het buitenland.

Daar staat tegenover dat de Europeanen de afgelopen halve eeuw de praktische ervaring en de interne politieke speelruimte hebben verworven om de leiding te kunnen nemen bij de opbouw van de nieuwe institutionele structuren die de huidige wereldproblematiek vereist. Maar het is niet duidelijk of – en hoe snel – zij dat zullen doen.

Directeur van Environmental Defense, een non-profit milieuorganisatie in New York. Oud-voorzitter van de International Herald Tribune en voormalig president van The Rockefeller Foundation.

Rectificatie

Wereldleider

Onder het artikel Europa is betere wereldleider dan de VS (18 september, pagina 17) ontbrak de volgende verwijzing: De Engelse versie van dit artikel is eerder verschenen op www.theglobalist.com.