Eierpiraten bevruchten deel van het kikkerdril alsnog

Kikkerdril dat bevrucht is door een mannetje tijdens de paring wordt meer dan eens achteraf gekaapt door een tweede mannetje die de eieren andermaal bevrucht. Deze `eierpiraten' boeken wisselend succes, maar gemiddeld wisten zij met hun sluwe tactiek bijna 25 procent van de eitjes te bevruchten. Dat ontdekte een team van zes biologen die de voortplanting bij een populatie bruine kikkers (Rana temporaria) bestudeerden in de Pyreneeën (Nature, 16 sept).

De biologen onderzochten een bruine kikkerpopulatie in een bergmeertje op 2.200 meter hoogte in de centrale Pyreneeën. Die lokatie had als grote voordeel dat kikkers zich vooral overdag bezighielden met de voortplanting omdat de nachten daarvoor te koud waren. De onderzoekers waren nu in staat om de details van het gedrag nauwkeurig te bestuderen en konden de meeste kikkers voorzien van een individueel merkteken, waardoor duidelijk was wie wat deed.

Volgens Miguel Vences, een van de auteurs en werkzaam aan de Universiteit van Amsterdam, komt dergelijke eierpiraterij waarschijnlijk ook bij bruine kikkers in Nederland voor. Dat fenomeen is tot nog toe echter aan de aandacht ontsnapt omdat de kikkers hier vooral 's nachts actief zijn.

Piratenmannetjes gaan op zoek naar versgelegde kikkerdril. Ze volgen paartjes die in de paarhouding versmolten zijn en wachten op hun kans. Meestal binnen enkele seconden nadat een kikkerdril is gelegd en soms tot 2 uur later, gaan de piratenmannetjes op hun doel af. Ze klampen zich vast aan de eieren zoals mannetjes zich normaal aan een vrouwtje vastklampen tijdens de bevruchting. Het piratensperma bevrucht de eitjes die nog niet waren gefertiliseerd door het eerste mannetje. In één geval waren de onderzoekers er getuige van dat een piratenmannetje zelfs brutaal een legsel onder een paartje wegtrok om het vervolgens zelf te bevruchten.

De binnendringer trad op in 84 procent van de 119 onderzochte legsels, maar het succes ervan varieerde sterk. Bij de genetische analyse van 16 gekaapte eierlegsels vonden de biologen dat zeven daarvan (36 procent) succesvol was bevrucht door de piraat. Van de 319 geanalyseerde embryo's had bijna een kwart de piraat als vader. In één gekaapt legsel waren de embryo's voor 100 procent nakomelingen van de piraat, die binnen een minuut had toegeslagen. De brutale piraat die het legsel tijdens de daad stal, wist 95 procent van de eieren te bevruchten.

De onderzoekers denken dat de alternatieve voortplantingsstrategie is ontstaan als gevolg van de sterke seksuele selectie in kikkerpopulaties. Het aantal mannetjes is er doorgaans veel groter dan het aantal vrouwtjes, en de vrouwtjes hebben een sterke voorkeur voor grote mannetjes. Zonder piraterij zouden behoorlijk wat mannetjes buiten de boot vallen als het gaat om het produceren van nageslacht.

Overigens is het kapen van de eitjes niet nadelig voor de populatie. De kikkers die opgroeien uit meervaderlegsels hebben een relatief grote genetische diversiteit, en zijn daardoor gemiddeld levensvatbaarder. Bovendien ontstaan er door de extra bevruchtingen per saldo meer kikkervisjes.

Biologen zien in het piratengedrag van de bruine kikker een goed model om de invloed van seksuele selectie in de evolutie te onderzoeken. Eierpiraterij doet het effect van seksuele selectie namelijk deels teniet.

    • Sander Voormolen