Bedrijven hechten ook aan cultuur

Zijn Europastudies een goede voorbereiding op het Europese bedrijfsleven? Vakkundigheid telt, maar sociale vaardigheid is minstens zo belangrijk.

De studierichting Europese Studies is bij verschillende universiteiten onverminderd populair. De belangstelling van hoog opgeleide `starters', die een baan wensen in een ander Europees land, groeit snel, zegt Tannelie Blom, directeur Europese Studies bij de Universiteit van Maastricht. Dit jaar telt zijn opleiding 300 nieuwe studenten. Twee jaar geleden waren het er nog 220. Ook bij de Universiteit van Amsterdam bestaat voor de opleiding Europese Studies veel animo, zegt onderwijscoördinator Lily Coenen.

,,Sinds de uitbreiding van de Europese Unie per 1 mei is bovendien de specialisatie Oost-Europa in trek'', zegt Coenen. De opleiding Europese Studies in Amsterdam en Maastricht zijn de enige twee fulltime universitaire Europastudies. In Maastricht trekt de Engelstalige opleiding ook veel buitenlandse studenten aan.

De afgestudeerde studenten waaieren uit over heel Europa. Blom heeft een lange lijst waar zijn graduates zijn terechtgekomen: rechter in Keulen, consultant in Roemenië, regisseur in de Hongaarse filmwereld, en in Nederland kregen diverse graduates Europese Studies een baan als Europa-specialist bij een van de ministeries of bij grote adviesbureaus in Brussel.

Uit een onderzoek dat Ebbinge & Company, een bemiddelingsbureau voor graduates, samen met Intermediair heeft gehouden blijkt dat 56 procent van de studenten voorkeur heeft voor een internationale carrière, 60 procent van de mannen en 51 procent van de vrouwen. Zowel de Universiteit van Maastricht als die van Amsterdam besteedt naast disciplines als Europese politiek, economie, Europees recht en talen, dan ook veel aandacht aan cultuurgeschiedenis.

,,We besteden uitgebreid aandacht aan nationale identiteiten'', zegt Coenen van de Universiteit van Amsterdam. Wat is typisch Frans, Brits of Spaans. Regelmatig blijkt in het bedrijfsleven iets spaak te lopen op grond van culturele verschillen. Zo sloeg bijvoorbeeld een product van Philips in Spanje niet aan, omdat de reclamecampagne verkeerd was aangepakt. Een student Europese Studies, die bij Philips in Madrid werkte, ontdekte dat de reclame door Spanjaarden als kwetsend werd ervaren. De Nederlanders waren te direct en te bot voor de Spanjaarden. ,,Dat was voor het bedrijf waardevolle informatie'', aldus Coenen.

Ook in Brussel leveren cultuurverschillen regelmatig een Babylonische spraakverwarring op, weet Blom van de opleiding in Maastricht. ,,Bij milieuvervuiling door gasuitstoot denken Nederlanders al snel aan zure regen met alle implicaties die dat mondiaal heeft. Britten associëren milieuproblemen eerder met aantasting van nationale parken. Ze zoeken praktischer oplossingen: kan de pijp met uitstoot richting park niet gewoon worden omgedraaid.''

Bedrijven hechten er op hun beurt steeds meer aan dat jonge werknemers niet alleen kundig zijn in hun vakgebied, maar ook op de hoogte zijn van de sociale mores in de verschillende Europese landen. Het advies- en accountantsbureau KPMG bijvoorbeeld, dat met zo'n 100.000 werknemers zowel in West- als in Oost-Europese landen werkzaam is, ervaart het als `lastiger' om de juiste werknemers met de juiste expertise voor het juiste land te vinden. Frans van Heesbeen, directeur Human Resources van KPMG op het hoofdkantoor in Amstelveen: ,,Door de stijgende mobiliteit in Europa, groeit bij KPMG de behoefte aan jonge professionals die in verschillende Europese landen inzetbaar zijn. Daarbij moeten zij zich sociaal goed in diverse culturen kunnen bewegen.''

Zo hebben Britten, die in de financiële wereld een dominante rol spelen, bij voorbeeld een omzichtige manier van spreken, merkte Michiel Goote, een jonge accountant die net voor KPMG enkele jaren in Londen heeft gewerkt. Een Brit gebruikt veel woorden en non-verbale communicatie. ,,Zodra een Brit bedachtzaam begint te kijken en zegt: That's interesting, moet je oppassen. Dan zien ze er niets in. Dat moet je wél weten'', aldus Goote.

Accountants zijn doorgaans introvert, zegt van Heesbeen. ,,Maar sinds de grote boekhoudschandalen in Amerika, maar ook bij Ahold, is het belangrijk dat onze mensen sterk genoeg zijn om kritische vragen aan onze klanten te stellen'', zegt Van Heesbeen. Tot die klanten horen in Nederland grote beursgenoteerde ondernemingen, zoals Shell, ING, Akzo.

Terwijl door de Europese integratie de behoefte aan internationaal georiënteerd personeel groeit, wordt het moeilijker om gespecialiseerd personeel te krijgen. ,,Het aantal vissers wordt groter, maar de vijver is kleiner'', stelt Van Heesbeen vast. Als gevolg van de demografische ontwikkelingen, komen er minder hoog opgeleide professionals op de markt. Dat merkt ook Rakhal van Orshoven, van Ebbinge & Company, een bedrijf dat graduates bemiddelt. Hij doelt vooral op academici die een `moeilijke' studie hebben gedaan - niet alleen accountants, ook econometristen en fiscaal juristen. ,,Een hoog opgeleide specialist heeft nog altijd meer kans dan een breed opgeleide generalist, is de ervaring van Van Orshoven. Iemand die beide heeft gedaan, beschikt natuurlijk over de betere papieren, voegt hij eraan toe.

In ieder geval trekt de arbeidsmarkt de laatste maanden aan en bedrijven beginnen weer meer personeel aan te nemen, stelt Van Orshoven vast. Daarvan zullen graduates Europese Studies ook profiteren. Zij werken graag voor multinationals als Shell, Philips, Unilever, ABN Amro. Een deel komt daar ook terecht. Ook de overheid is een belangrijke werkgever, vooral Buitenlandse Zaken. En uiteraard de Europese organisaties in Straatsburg en Brussel, zegt Coenen. Een van haar studenten is onlangs de rechterhand geworden van een Europarlementariër. Een enkeling komt terecht bij idealistische non-profitorganisaties, zoals Greenpeace en Amnesty International. Coenen: ,,Europese Studies is allang geen pretstudie meer. De studie leidt naar een serieuze baan ergens in Europa of naar een Europese baan in Nederland''.