Wereldleiders op de planken

Een paar weken voor de Republikeinse Conventie in New York zou in Amerika een boek verschijnen over een aanslag op president Bush. Checkpoint was de titel. Al maanden tevoren was de verkoopcampagne begonnen. Uitgever Knopf rekende voor de eerste druk op een 75.000 tot 100.000 exemplaren. De schrijver, Nicholson Baker, had zich tegenover de media voorzichtig over de inhoud uitgelaten, zonder de intrige te verklappen. `In een hotelkamer in Washington beramen twee mannen de moord. De dialoog komt volgens Baker voort uit zijn sympathie voor de Amerikanen die zich machteloos voelen over wat de president heeft gedaan door het land in een onnodige oorlog te storten, die Amerika veel vrienden in de wereld heeft gekost,' meldde Marc Chavannes, onze correspondent in Washington.

Intussen is de Conventie ruimschoots voorbij. Van het boek heb ik niets meer gehoord. Misschien is het te moeilijk voor het grote publiek, misschien zijn er `bepaalde redenen' om nog even met de publicatie te wachten. Of is op een laat ogenblik de creativiteit van de schrijver ontspoord. Een boek schrijven is een ongeregeld proces, dat niet voortdurend valt te beheersen.

Ik had Checkpoint graag willen lezen, niet omdat ik deze president of wie dan ook met grof geweld belaagd of vermoord had willen zien, maar omdat het ik het altijd weer de moeite waard vind, te volgen hoe schrijvers onze eigentijdse wereldleiders neerzetten; hoe ze die mensen laten praten en handelen, van alles en nog wat laten overkomen wat in werkelijkheid ook zo is gebeurd, of wat binnen de grenzen van de aannemelijkheid had kunnen gebeuren. Dus niet een nummertje heldenverering of satire. Daarmee worden we iedere dag al bediend. Het gaat om het rauwe dagelijks leven van de leiders, zoals dat in de beste objectiviteit, met de beste verbeeldingskracht door een kunstenaar kan worden gereconstrueerd.

Het denkbeeld om aan zo'n roman te beginnen is op zichzelf al de moeite van verder nadenken waard. Stelt u zich dan deze laatste consequentie voor: dat u zelf een roman over Nicholson Baker schrijft. Hoe hij zich in het begin door zijn idee laat meeslepen, zijn eerste opzet maakt. Hoe het verhaal zich tijdens het schrijven verder ontwikkelt. Dan komt het ogenblik van de daad. De schoten knallen – raak of mis – en daaruit volgt dan de verplichting om de gevolgen op papier te zetten.

Ik kan me wel voorstellen dat Baker, gesteld voor deze consequentie van zijn idee, zin krijgt om de moed op te geven. Die baaierd van nationale woede, wereldrazernij, daar begint hij niet aan. Hij stopt het manuscript in zijn kluis. Daar wordt het dan over een halve eeuw gevonden. Dit boek, niet van Baker maar van u, over zijn onvoltooide boek eindigt dus met een terugblik uit 2054 op de toestand van nu

In Londen is de afgelopen week een toneelstuk in première gegaan, Stuff Happens, waarin de schrijver, David Hare de hele Amerikaanse regering in haar dagelijks werk op de planken zet, waarbij onvermijdelijk ook Tony Blair, Ariel Sharon, Jacques Chirac en Saddam Hussein een rol is toebedeeld. Hare heeft de reputatie een linkse intellectueel te zijn. Hij hoort tot het soort mensen dat in deze tijd niet meer met een besmuikt respect maar met openbare minachting bejegend wordt. Volgens de recensies die ik gelezen heb, heeft hij die linksheid, of `linksigheid' bedwongen. De president verschijnt als een krachtige en vastberaden persoonlijkheid, die weinig woorden nodig heeft om zijn denkbeelden duidelijk te maken en zijn wil door te zetten.

Wie zijn toespraken heeft gehoord of gelezen, en zijn persconferenties gevolgd, wist dat natuurlijk al. Maar het zal interessant zijn te zien hoe hij dat ook tegen zijn ministers, generaals en de buitenlandse collega's doet, en hoe daaruit langzamerhand zijn aandeel zichtbaar wordt aan het ontstaan van de toestand die we dan buiten de schouwburg weer aantreffen. Die toestand eist van onze leiders dat ze steeds meer geheim houden. Romanciers en toneelschrijvers vertellen dan wat er waarschijnlijk is gebeurd, wat er gebeurd zou zijn als, en wat er verder kan gebeuren. Een aanvulling op onze nieuwe democratie, een nieuw engagement.