Roemeense pers tegen `censuur'

Bemoeien West-Europese eigenaars zich met de redactionele inhoud van kranten in Roemenië die ze hebben opgekocht. Ja, en steeds meer, zo klagen sommige kranten.

In de jaren negentig werden West-Europese mediaconcerns die in het Oosten kranten opkochten nog met open armen binnengehaald: de Westerse eigenaars zouden de media in de piepjonge democratieën kunnen beschermen tegen grijpgrage oligarchen, dubieuze zakenlieden, maffiosi en op invloed azende politici.

Inmiddels heeft in Roemenië het genoegen plaatsgemaakt voor ongenoegen. Drie prominente kranten hebben deze maand op hun pagina's protest aangetekend tegen de `inmenging' van de buitenlandse eigenaars op hun redactionele beleid.

De redacties van de dagbladen Evenimentul Zilei en Libertatea protesteerden deze maand tegen de vermeende pogingen van hun eigenaar, de Zwitserse uitgeverij Ringier Verlag, om de kranten om te vormen tot boulevardbladen – een bewering die de Zwitsers tegenspreken.

Later volgde het dagblad România Libera, dat zich tegen de Duitse WAZ-groep keerde, eigenaar van zeventig procent van de aandelen van de krant. De traditioneel sociaal-democratisch georiënteerde WAZ (Westdeutsche Allgemeine Zeitung) zou voortdurend proberen de redactie van România Libera over te halen zich minder kritisch op te stellen jegens de regerende Roemeense sociaal-democratische partij. De afgelopen jaren, aldus de krant, is de samenwerking met de WAZ-groep ,,een zwarte tijd'' geweest.

România Libera steunt de Roemeense christen-democraten. Het blad werd voor de val van de communistische dictator Nicolae Ceausescu al spottend ,,het blad van de oppositie'' genoemd omdat het zich als regeringsorgaan een ietsje lossere toon veroorloofde dan het orgaan van de partij, Scînteia, ook al werd elke rede van de Conducator integraal afgedrukt en werd elke stap die hij zette bewonderend opgetekend. Hoofdredacteur Petru Mihai Bacanu zat in 1989 een jaar lang gevangen, tot Ceausescu's val. Na 1989 sloeg het blad een radicaal rechtse koers in, waarbij de sociaal-democraten (ex-communisten) het favoriete doelwit vormden. Ze vormen dat nog steeds, ook nu Bacanu geen hoofdredacteur meer is, maar directeur. De oplage daalt met de kwaliteit, want România Libera is een wat schreeuwerig blad geworden dat overal in Roemenië communistische complotten en schandalen ziet en dat thema wordt allengs minder aantrekkelijk. Wat de oplage betreft is de krant in tien jaar gezakt van de eerste tot de negende plaats. Het verlies dat hij leed was een van de redenen waarom Bacanu drie jaar geleden het merendeel van de aandelen van het verlieslijdende România Libera – het eerste bedrijf in Roemenië dat na 1989 aandelen uitgaf – aan de WAZ-groep in het Duitse Essen verkocht.

Maandag ruimde de krant de hele voorpagina in voor een vlammend protest tegen de druk vanuit Essen, die ,,nog harder is dan de censuur van het communisme''. De WAZ-groep zou hebben aangedrongen op minder politiek nieuws, meer lifestyle-artikelen en minder artikelen over corruptie – waarschijnlijk om meer advertenties binnen te halen, want in Roemenië wordt weinig door bedrijven en veel door de overheid geadverteerd, en die overheid adverteert niet in oppositionele kranten als România Libera (en Evenimentul Zilei).

De WAZ-groep verdedigt zich: van inmenging is geen sprake. De WAZ-vertegenwoordiger in Boekarest heeft de redactie alleen een hoofdstuk uit een handboek journalistiek voorgelegd. ,,Dat is hun mogelijk in het verkeerde keelgat geschoten'', zo heette het in Essen. De klachten zijn ,,onbegrijpelijk en totaal ongefundeerd''. Alles wat de WAZ-groep wil is dat de krant aantrekkelijker wordt. ,,Er is nooit censuur gepleegd en nooit een artikel tegengehouden'', zo schreef de WAZ-vertegenwoordiger gisteren in een weerwoord op de voorpagina van de krant.

De non-gouvernementele organisatie Romania Think Tank heeft de kant van de kranten gekozen: zij ziet een ,,storende trend'' van groeiende bemoeienis van buitenlandse eigenaren met de redactionele inhoud van Roemeense kranten. Die zijn het onderling in elk geval erg eens: het blad Adevarul schreef dat ,,ook verfijnde Europese eigenaars niet schuwen, met de vuist op de pers in te slaan en met bergschoenen op haar in te trappen''.

Inmiddels is de politiek zich met de zaak gaan bemoeien. Een commissie van de Roemeense Senaat heeft Bacanu en de hoofdredacteur van Evenimentul Zilei, Cornel Nistorescu, opgetrommeld om tekst en uitleg te komen geven.