`Low cost' Oost-Europa groeit

De vergroting van de EU oostwaarts betekent nieuwe kansen voor lokale luchtvaartmaatschappijen. Zoals het snelgroeiende SkyEurope in Slowakije.

De held van Oost-Europa is een Belg met Oostenrijks bloed. Hij heet Christian Mandl, is pas 31 jaar en directeur van de Slowaakse luchtvaartmaatschappij SkyEurope. Mandl introduceerde het goedkope vliegen in deze regio en heeft intussen een hele schare fans en navolgers. Met de fans is hij blij. Met de navolgers minder.

SkyEurope opende zijn deuren op 6 september 2001. ,,Een wat ongelukkig moment om een vliegmaatschappij te beginnen'', zegt Mandl. Vijf dagen later boorden zich twee vliegtuigen in het World Trade Center in New York, en één in het Pentagon in Washington. Maar nadien is het SkyEurope alleen maar voor de wind gegaan. Het bedrijf opereerde al vanuit Hongarije en Slowakije, waar ook het hoofdkantoor gevestigd is.

Dit jaar is daar Polen bijgekomen. ,,We hebben hoge verwachtingen van Polen'', zegt Mandl vanachter zijn bureau in Bratislava. ,,Het is een groot land, zonder goede snelwegen. Vliegen biedt dan uitkomst.'' Mandl typeert zijn dertien vliegtuigen als `autobussen met vleugels'. SkyEurope verzorgt nu dagelijkse verbindingen van Oost-Europa naar onder meer Amsterdam, Londen en Parijs.

Mandl had aanvankelijk het rijk alleen. In Slowakije was sinds de scheiding van Tsjechië geen groot luchtvaartconcern meer actief. De Easyjets van deze wereld zagen geen brood in armlastige Oost-Europeanen, zij richtten zich op een West-Europees publiek. SkyEurope richtte zich wel op de nieuwe EU-burgers. In een gebied waar internet en creditcards niet wijdverbreid zijn, bedacht het een nieuwe manier van betalen: contant aan het bankloket. SkyEurope haalde vorig jaar 13,1 miljoen euro omzet. Verwachte omzet dit jaar: 75 miljoen euro. De concurrentie is wakkergeschud.

Easyjet zit nu ook in Bratislava, Warschau, Praag en Boedapest. Het Duitse Lufthansa is dit jaar in de Slowaakse hoofdstad neergestreken. LOT, Polens nationale luchtvaartmaatschappij, heeft Nowy Przewoznik (Nieuwe Carrier) opgericht, een dochterbedrijf dat goedkope vluchten moet gaan aanbieden. Het Hongaarse Wizz Air heeft recent goedkope tickets in Polen gelanceerd, evenals het Duitse German Wings. En Austrian Airlines vliegt sinds mei dit jaar goedkoop tussen Bratislava enerzijds en Brussel, Parijs en Londen anderzijds.

,,We zijn het eens met de experts dat de regio rondom Wenen en Bratislava een groot potentieel heeft'', zei directeur Jozef Burger van Austrian Airlines bij de lancering van de vluchten. Mandl is niet bezorgd over de concurrentie. ,,Je begint geen low cost-carrier per decreet'', zegt hij. ,,Het aanbieden van lage tarieven is niet moeilijk, het laag en flexibel houden van de kosten wel. Spin-offs zullen altijd vastgeketend blijven aan hun moederbedrijven.''

Rafal Szalc, die belast is met het opzetten van Nowy Przewoznik, is zich bewust van de obstakels. ,,Het is alleen mogelijk als we ervan uit kunnen gaan dat we volledig onafhankelijk van LOT zijn'', zegt hij. ,,We moeten uiteindelijk alleen opduiken in de winst- en verliesrekening.'' Szalc is hierover in gesprek met LOT. Maar het gaat moeizaam. Een zakelijk plan ligt nog niet op tafel. Harde garanties over zijn bewegingsvrijheid heeft hij nog niet. ,,De toekomst zal leren of we onafhankelijk genoeg zijn'', zegt Szalc.

Het hoofdkantoor van SkyEurope, naast het vliegveld in Bratislava, heeft veel weg van een internetbedrijf. De werknemers zijn overwegend jong, hip gekleed. De sfeer is informeel, open. ,,Bedrijfscultuur is belangrijk'', zegt Mandl. ,,We vieren onze prestaties uitgebreid, met grote feesten.'' Ter compensatie van de lage lonen die SkyEurope betaalt? ,,De salarissen die wij betalen zijn in verhouding hoger dan in andere landen. Het leven is hier veel goedkoper.''

Er wordt in ieder geval niet geklaagd door het personeel. SkyEurope heeft (nog) geen last van vakbonden. En ook dat, zegt Mandl, is een voordeel ten opzichte van gevestigde maatschappijen.

Vooral in buurland Oostenrijk zijn ze niet blij met het succes van SkyEurope. Bratislava ligt in hartje Europa, bij Wenen om de hoek. Voorheen moesten de Slowaken speciaal naar Wenen voor internationale vluchten. Nu zijn de rollen omgedraaid. Oostenrijkers reizen naar Slowakije voor de goedkope vluchten van SkyEurope. Het doet Flughafen Wien en Austrian Airlines knarsetanden.

Vanuit Bratislava kan de reiziger nu naar ruim 25 buitenlandse bestemmingen, vergeleken met één bestemming – Praag – in 1993. In 2003 bezochten 480.011 passagiers de luchthaven M.R. Stefánik (vernoemd naar een generaal die aan de basis stond van het vroegere Tsjechoslowakije). Dit jaar zal dat aantal verdubbelen. En volgend jaar wordt gerekend op 1,2 miljoen passagiers. Van de huidige passagiers wordt tweederde vervoerd door SkyEurope.

Austrian Airlines en Flughafen Wien staan in de rij voor de voor volgend jaar geplande privatisering van de luchthaven in Bratislava. De Slowaakse regering, die dit jaar een begrotingstekort van rond de 4 procent zal hebben, verkoopt waarschijnlijk een minderheidsaandeel in de luchthaven. Maar in de Slowaakse media is de zorg geuit dat de Oostenrijkers alleen maar aandeelhouder willen worden om het Slowaakse succes in de kiem te smoren.

,,Zo'n scenario kan waar zijn'', zegt ook Mandl. Het is het enige moment dat zijn betoog hapert. ,,Maar wij hebben gewoon contracten met de luchthaven. En ik geloof niet dat de luchthaven zal worden geprivatiseerd als dat haar einde betekent.''

    • Stéphane Alonso