Fantasiepaspoort nu gezien

Amsterdam gaat de documenten van uitkeringsaanvragers op echtheid controleren. ,,Kijk naar het laminaat. Is het heel? Zie je sneden?''

Meneer Kwe Sesake is 1,78 m groot en geboren op 01-01-1968 in Mali. Er staan nog veel meer gegevens over hem op de plastic identiteitskaart. Maar of hij echt bestaat, is zeer de vraag. ,,Dit is nu een fantasiedocument'', zegt Jan Westerburger. Hij is een van de twee documentdeskundigen die werken bij de Unit Informatieve Ondersteuning Controle & Opsporing van de Sociale Dienst in Amsterdam (SDA). ,,Die kan je zo van internet plukken''.

Het document van meneer Sesake heeft voornamelijk curiositeitswaarde. Het merendeel van de 450 identiteitspapieren die het afgelopen jaar door de SDA zijn gecontroleerd, was van Europese herkomst. Vijftien daarvan waren `verdacht' en worden verder onderzocht. Dat kwam soms letterlijk aan het licht onder de VSC 5000 van 70.000 euro die sinds vorig jaar bij de dienst staat. In dit apparaat, een kunnen identiteitsdocumenten uit de hele wereld in een breed spectrum aan lichtfrequenties worden onderzocht. Zo kan worden gezien of en hoe er mee is geknoeid. Alle resultaten van dit onderzoek kunnen meteen worden opgeslagen. ,,We waren de eerste in Europa die zo'n geavanceerd apparaat in huis had'', aldus Westerburger.

Wie een uitkering aanvraagt, moet een identiteitspapier overleggen. Maar de aanvrager van een uitkering die in Amsterdam zijn paspoort overhandigt, vindt nu ambtenaren tegenover zich die in een tweedaagse cursus is geleerd ,,alert te zijn op vervalsingen''. Tijdens de behandeling van de aanvraag vindt de eerste `schouw' plaats van het identiteitsdocument, bij twijfel aan de echtheid ervan belandt het onder de VSC 5000.

Westerburger heeft 14 jaar ervaring in het forensisch onderzoek naar documenten. Eerst als rechercheur bij de politie, nu bij de sociale dienst. ,,In de jaren tachtig hadden we in Nederland het zwarte paspoort met holnietjes (holle, ronde metalen klemmetjes die door het papier werden geslagen, red.) door de pasfoto. Dat paspoort was echt makkelijk te vervalsen.'' Met een nieuwe foto en een vals stempel kon iedere vreemdeling zich als Nederlander voordoen leningen sluiten of uitkeringen aanvragen, ,,documentcontrole stond overal op een laag pitje''.

Pas medio jaren negentig begonnen volgens hem opsporingsinstanties door de stortvloed aan falsificaties te beseffen dat het nodig was om op het terrein van documentcontrole enige expertise op te bouwen. Dat besef vond vorig jaar zijn beslag bij de sociale dienst.

Expertise is zeker nodig om sommige falsificaties te herkennen. ,,Zeg maar wat je opvalt bij dit paspoort'', zegt Westerburger en laat een ogenschijnlijk spiksplinter nieuw en gaaf Frans paspoort zien. De leek kijkt er makkelijk overheen, maar de ene pagina moet je tegen het licht houden om het watermerk te zien terwijl datzelfde watermerk op andere pagina's direct zichtbaar is. ,,Dat kan natuurlijk niet''. Hij noemt het document, waarvan allerlei echtheidskenmerken onder het ultraviolette licht oplichten, ,,mooi gemaakt, waarschijnlijk het werk van een professionele bende''.

Ook met het Nederlandse paspoort van een creoolse man lijkt op het eerste gezicht alles in orde, maar het gaat hier, blijkt al snel, om een eenvoudige fotoverwisseling. De rechercheurs en handhavers van de SDA krijgen op een cursus die Westerburger geeft een zogeheten dradenteller. Met deze achtmaal vergrotende loupe leren zij te zoeken naar manipulatiesporen. ,,Kijk naar het laminaat. Is het heel? Zie je sneden? Kijk naar de randjes. Voel er aan.'' Twijfelen ze aan de echtheid van een identiteitspapier, dan bellen ze voor verdere instructies. Blijft de twijfel dan belandt het onder de VSC 5000.

Geroutineerd bedient Westerburger de knoppen en variëert de frequentie van de lichtbundels die op een paspoort vallen. Opeens vallen de drukletters weg en licht een streepje op bij de letter van een naam. Een aanwijzing dat iemand die naam in het paspoort heeft gemanipuleerd. Dít verdachte streepje kon alleen worden ontdekt bij de VSC-controle.

Niet alleen aan de `poort' van de SDA worden de mazen gedicht voor valse documenten, ook tijdens het zogeheten `klantbeheer' wordt steeksproefgewijs gecontroleerd of mensen ,,rechtmatig in de voorzieningen'' zijn gekomen. Soms hebben mensen een nieuw Nederlands paspoort gekregen op grond van buitenlandse documenten waarvan nu de echtheid nog beter kan worden vastgesteld.

En je moet bij twijfel niet alleen op het document letten, zegt Westerburger. ,,Als iemand zegt dat hij in Indonesië is geboren, kan je vragen wat de kleuren van de vlag zijn of hoe het volkslied luidt.''

    • Hans Moll