Een Deen relativeert de somberte

Vandaag trekken de Kamerleden van de commissie-Duivesteijn lessen voor de toekomst. Ze geselen daarmee voornamelijk zichzelf. ,,De Kamer moet niet mee willen managen, dan gaat het fout.''

Gerrit de Jong, collegelid van de Algemene Rekenkamer, had vanmorgen slecht nieuws voor de tijdelijke commissie infrastructuurprojecten. De capaciteit van het Nederlandse parlement om de regering te controleren, zo stelde hij, is internationaal bezien belabberd. In een recent Duits onderzoek naar 22 parlementen staat Nederland op de 18de plaats. Net voor Zwitserland, waar het parlement de regering niet eens naar huis kan sturen. De Verenigde Staten staan op één.

Drie weken heeft de parlementaire commissie zich beziggehouden met terugkijken en waarheidsvinding. De commissie, onder leiding van de PvdA'er Duivesteijn, probeert helder te krijgen wat er mis ging in de besluitvorming bij de Betuweroute en de hogesnelheidslijn. Vandaag was de laatste dag van de verhoren, en werd er vooruit gekeken. Daarbij werd de schuld voor het mislukken van de megaprojecten voor een deel bij de Kamer zelf gelegd.

Bij de verhoren van de afgelopen weken had de commissie steeds gevraagd hoe het beter zou kunnen. Vooral oud-bewindslieden putten zich uit in adviezen, waarbij die van Tineke Netelenbos (PvdA) het helderst was: ,,De Kamer moet niet mee willen managen, dan gaat het fout''. Ter illustratie en een beetje pesterig noemde zij de nieuwe enquêtezaal, waar de commissie de verhoren houdt: ,,Als ik het goed heb, is die zaal vijf keer duurder geworden dan gepland. En die is door de Kamer gemanaged.''

De suggesties voor verbeteringen in het besluitvormingsproces vlogen vandaag bij tientallen over tafel. De econoom Koen Teulings, gespecialiseerd in private financiering, pleitte voor minder papier en een heldere scheiding van belangen. Rekenkamer-collegelid De Jong adviseerde de Kamer vaker `nee' te zeggen tegen informatie als die niet aan de gestelde criteria van helderheid voldoet. Volgens De Jong voldeed de informatie van departementen over de Betuwelijn en de hogesnelheidslijn niet aan de eisen. Ook suggereerde hij om analoog aan de Verenigde Staten een budgetcommissie in het leven te roepen die de Kamer kan helpen bij ingewikkelde financiële afwegingen. Namens de bouwers pleitte bestuursvoorzitter Hazewinkel van VolkerWessels voor heldere afspraken over vergoedingen voor ontwerpen. Ook zou de projectorganisatie van grote projecten de marktpartijen moeten vragen naar een inschatting van de risico's en de verdeling daarvan en ze eerder bij projecten moeten betrekken.

De Deense hoogleraar Bent Flyvbjerg, die drie weken geleden ook al werd gehoord, pleitte er gisteren onder meer voor de grote projecten bij een vaste Kamercommissie onder te brengen. Ook zei hij dat de overheid bij bouwprojecten van de private sector op voldoende afstand moet blijven en dat ook de Kamer zich wat dat betreft moet beheersen. Voor publieke werken helpt het om vanaf het eerste begin inspraakrondes te houden, zei Flyvbjerg. Wat de Kamer in elk geval niet moet doen is betrokken raken in het sturen van de individuele projecten, stelde hij.

Flyvbjerg relativeerde de sombere woorden van De Jong wel iets. De Deen zei dat Nederland betrekkelijk geavanceerd te werk gaat bij de grote projecten. Een commissie als die van Duivesteijn was volgens Flyvbjerg zelfs uniek.

Inmiddels heeft het rijk in elk geval geleerd van de Betuweroute en de HSL, zo zei huidig minister van Verkeer Peijs (CDA) gisteren. Het bedrijfsleven zal moeten zorgen voor de financiering van de Zuiderzeelijn, want ,,ík ga geen Zuiderzeelijn bouwen''. De kosten voor de Zuiderzeelijn zijn afhankelijk van de keus die zal worden gemaakt: een nieuwe magneetzweefbaan of verbetering van bestaand spoor. Het kabinet heeft geen keus gemaakt, zal alleen het tracé voor de spoorlijn aangeven. Het rijk heeft 2,73 miljard euro gereserveerd voor de lijn, de kosten voor een magneetbaan zijn veel hoger. Het eerste belangrijke moment van beslissen erover is de bijdrage van het bedrijfsleven.

De Jong van de Rekenkamer stelde provocerend dat de Kamer ,,wel moet willen en kunnen controleren''. Hij constateerde een ,,structureel probleem'' bij de Kamer. ,,Elke keer als u een groot project goedkeurt, wordt het dubbel zo duur. Daar zit een constante in. Ik ben ook echt heel benieuwd met welke aanbevelingen u gaat komen, want wij van de Rekenkamer maken ons echt zorgen.''

Commissielid Slob (ChristenUnie) vond de aanbeveling van De Jong ,,een open deur''. Natuurlijk wil de Tweede Kamer controleren, stelde Slob. De Jong kon een glimlach niet onderdrukken toen hij zei: ,,Uw commissie is toch niet voor niets opgericht.''