Cursus kamerlid voor Afrikanen

Het Afrikaanse parlement dat gisteren voor het eerst in Zuid-Afrika vergaderde, mag staatshoofden voorlopig alleen adviseren. ,,Ik doe het er maar bij.''

Het Afrikaanse parlement is nog geen vijf minuten geopend, of de delegaties uit Noord -en West-Afrika zitten al te kniezen. Nodigt de Zuid-Afrikaanse ceremoniemeester de vertegenwoordigers van de grootste religieuze stromingen uit voor een schietgebedje op het podium, vergeet ze de moslims. ,,Mijn verontschuldigingen'', zegt ze bedremmeld als ze het pijnlijke foutje even later ontdekt. Maar voor het parlementslid uit Algerije, dat nijdig van zijn stoel op de voorste rij is opgestaan, hoeft het al niet meer. ,,Ga toch heen.''

Gastland Zuid-Afrika moet zijn draai nog vinden, sinds gisteren het hele continent op de stoep stond voor het ,,morgenrood van een nieuw Afrikaans tijdperk'', zoals het onderonsje in krantenkoppen heet. Een parlement voor 256 afgevaardigden gaat het worden, afkomstig uit de 53 lidstaten van de Afrikaanse Unie (AU).

Voor 2015 moet de AU de federatie van Verenigd Afrika worden, met een eigen hof van justitie, een eigen veiligheidsraad, een eigen volkslied. Een project waarbij, als het slaagt, Brussel zal verbleken, zeggen de dagdromers. Voorlopig is de rol van het Afrikaanse parlement vooral voorlopig. Bij gebrek aan een leegstaand parlementsgebouw vergaderen de volksvertegenwoordigers in het conferentiecentrum van Midrand, een onooglijk industriestadje waar het verkeer tussen Johannesburg en Pretoria elke ochtend komt vast te staan. Overal in de congreshallen hangt nog de hamburgerlucht van de laatste huishoudbeurs.

De parlementariërs, vijf namens iedere lidstaat, deert het niet. Ze zijn er maar voor even. Twee keer per jaar worden ze geacht twee weken in de hotels rond Midrand door te brengen. De rest van de tijd zitten ze in hun eigen parlement. ,,Ik doe het er maar bij'', zegt Françoise Labelle, kamerlid op het eiland Mauritius. Tussen de plastic wandjes van de commissiekamers tikt ze e-mails naar haar dochter thuis. Voorbereiden voor de volgende vergadering hoeft niet, zegt ze, ,,de agenda is nog leeg.''

De komende vijf jaar hoeven de parlementariërs zich niet aan wetgeving te wagen. Ze mogen de staatshoofden van de Afrikaanse Unie hooguit adviseren. Kamerleden zitten er vooral voor zichzelf, de Afrikaanse volksvertegenwoordiging is een parlement zonder partijen. ,,Deelname aan het Afrikaanse parlement is eigenlijk een cursus kamerlid voor alle parlementariërs'', zegt analist Jackie Cilliers, die alle bijeenkomsten van de Afrikaanse Unie afstroopt. ,,Ze kunnen de kunst hier van elkaar afkijken wat uiteindelijk moet leiden tot dezelfde democratische gebruiken in heel Afrika.''

Daarom moest en zou Zuid-Afrika de zetel worden van het parlement. President Mbeki ziet zijn land, tien jaar na het einde van apartheid, als lichtend voorbeeld van democratie in Afrika. De andere lidstaten vonden het best dat Midrand de nieuwe hoofdstad van Afrika wordt, zolang Zuid-Afrika voor de kosten opdraait. De enige tegenkandidaat was Libië, en dat land is er tot nu toe zelfs niet in geslaagd een nationaal parlement te openen.

De opening van het Afrikaanse parlement brengt behalve parlementariërs, ambassadeurs, en de president van India (op staatsbezoek in Zuid-Afrika), ook mopperaars en sjoemelaars op de been. De man met de forse buik bij het buffet voor genodigden stelt zich voor als Walter Dube senior, ,,grossier in diamanten''. ,,Ik ben veel tijd kwijt aan de reizen tussen de grote grondstoffenproducenten op dit continent'', zegt hij, terwijl hij handen schudt met de Tanzaniaanse voorzitter van het parlement. ,,Maar nu komt Afrika ineens naar mij toe. Erg handig voor de zaken.''

Op de nationale radio brommen de woordvoerders van de grootste oppositiepartij in Zuid-Afrika, de Democratische Alliantie, tegelijkertijd over hun afwezigheid bij de openingsceremonie. De DA, de grootste criticus van president Mbeki, heeft geen zetel toegewezen gekregen in het Afrikaanse parlement. Een stemming in het nationaal parlement in juni leidde tot de nominatie van drie leden van regeringspartij ANC en twee leden van zwarte oppositiepartijen. Volgens Douglas Gibson van de DA ,,wekt de regering de indruk kritiek te willen smoren''. Hij wijst op het protocol van het Afrikaanse parlement dat voorschrijft dat ,,de vertegenwoordiging van iedere lidstaat de verscheidenheid aan politieke meningen in het land moet weerspiegelen''.

Buiten de congreshal staan naar schatting 150 Zimbabweanen tegen de schilden van de oproerpolitie aan te duwen tijdens een demonstratie voor vrije verkiezingen in hún land. ,,We zijn hier om het parlement te vragen om een goed gesprek met president Mugabe over mensenrechten'', zegt de woordvoerder van de oppositiepartij MDC, Jabu Mkwanazi. Zijn partij heeft twee zetels in het Afrikaanse parlement, regeringspartij Zanu-PF drie. Nu de Afrikaanse Unie eindelijk geen club is waar alleen staatshoofden met elkaar praten, maar ook parlementariërs, hoopt hij op meer debat over Zimbabwe in Afrika. ,,Het zal niet meteen gebeuren, maar het gaat gebeuren''.

    • Bram Vermeulen