Minder franje verzorgingsstaat

Meer mensen aan het werk, en langer doorwerken. Dat is een van de doelen van het kabinet. Daarbij richt het zich vooral op werknemers.

Arbeidsongeschikten worden `arbeidsgeschikten' en uitkeringen worden `activerende' regelingen. De newspeak die de regering in de concept miljoenennota hanteert, heeft alles te maken met de focus van het nieuwe socialezekerheidsbeleid. Alles is erop gericht meer mensen meer en langer te laten werken.

Het kabinet richt zich in dit streven meer op werknemers dan op werkgevers. De maatregelen gaan niet over het creëren van meer banen, maar over het vergroten en verbeteren van het arbeidspotentieel. Een deel van de maatregelen is al ingegaan. Om het prille herstel van de economie niet in de kiem te smoren, blijven verdere hervorming van de sociale zekerheid hard nodig, aldus het kabinet.

Om meer mensen tot werken aan te zetten, maakt het kabinet het moeilijker om een uitkering te krijgen. Zo wordt het arbeidsongeschiktheidsstelsel volledig hervormd. Vanaf 2006 krijgen alleen mensen die `volledig en duurzaam' arbeidsongeschikt zijn recht op een volledig uitkering. Het kabinet streeft in de miljoenennota naar een plafond van 25.000 mensen. Nu is het aantal volledig arbeidsongeschikten ruim vier keer zoveel.

De Wet gedeeltelijk arbeidsgeschikten (WGA) voorziet in tegemoetkomingen voor mensen die volgens keuringsartsen en arbeidsdeskundigen nog genoeg kunnen om voor een deel te werken. Er wordt vanaf 1 oktober van uitgegaan dat iedereen de Nederlandse taal spreekt en in zekere mate met een computer kan omgaan. Is dit niet zo, maar zou diegene wel volledig kunnen werken in het geval hij deze vaardigheden wel bezat, dan vervalt het recht op een uitkering. Dezelfde strengere normen gelden voor de bijna half miljoen huidige WAO'ers die vanaf 1 oktober een herkeuring krijgen.

De WW-vervolguitkering wordt afgeschaft en gouden handdrukken worden vanaf 2005 met de WW-uitkering verrekend.

Voor de mensen die door deze en andere maatregelen het recht op een uitkering verliezen of van wie de uitkering lager wordt, zijn `reïntegratietrajecten' de volgende stap. Het percentage uitkeringsgerechtigden dat na zo'n traject werk vindt moet in de periode 2004-2007 met een kwart toenemen ten opzichte van 2004. Om dit goed te laten verlopen, trekt het kabinet honderd miljoen euro uit. Reïntegratiebedrijven moeten werklozen helpen met bijscholing en het vinden van de juiste arbeidsrichting. Door het sluiten van prestatiecontracten tussen UWV – die de keuringen en de WAO- en WW-uitkeringen verzorgt – en gemeenten, zouden de effecten gegarandeerd moeten zijn.

De regering maakt de lokale overheden verantwoordelijk voor de uitvoering van de WW en de bijstand. De nieuwe Wet op de maatschappelijke ondersteuning (WMO) moet hiervoor zorgdragen. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten kondigde vorige week aan hier zoveel bezwaar tegen te hebben, dat ze alle overleg over de wet opschortte. De kosten voor gemeenten zouden, mede door overige maatregelen, te hoog oplopen om dit verantwoord te kunnen doen. Gemeenten moeten al sinds de invoering van de Wet werk en bijstand (WWB) in januari dit jaar, het beroep op bijstand terugdringen.

Ook vindt het kabinet dat meer ouderen aan het werk moeten. Gestreefd wordt naar een bescheiden stijgingspercentage van één procent in vier jaar. Veertig procent van de mensen tussen de 55 en 64 jaar moet in 2007 aan het werk zijn, tegen 39 procent in 2003. Meest concrete maatregel die hiertoe moet leiden is de afschaffing van fiscale voordelen in 2006 voor VUT- en prepensioenregelingen. Met de hiervoor in de plaats komende levensloopregeling kunnen werknemers individueel sparen om op een zelf te kiezen moment hun werk met andere activiteiten combineren.

En dan zijn er natuurlijk nog de mensen die al wél werken. Wat hen betreft probeert het kabinet vooral loonstijgingen aan banden te leggen. Dit doet ze door loonstijgingen die werkgevers en werknemers in CAO's vastleggen, niet algemeen verbindend te verklaren voor werknemers uit dezelfde bedrijfstak die niet onder de CAO vallen. Op deze manier hoopt de regering ook de afspraken die binnen de CAO's gemaakt worden in toom te houden.

Daarnaast wordt het werkgevers onaantrekkelijk gemaakt om de zeventig procent loon die werknemers in hun tweede ziektejaar krijgen, aan te vullen. Doen ze dit wel, dan heeft het negatieve gevolgen voor de uitkering van werknemers en kosten van werkgevers.