`McSpiritualisme' landt in Tel Aviv

Madonna en 2000 andere `leerlingen' van het Amerikaanse Kabbala Centrum zijn in Israël voor een festival van spiritualiteit en ongegeneerde promotie.

De zoekende mens, worstelend met vragen als `wie ben ik' en `wat is de zin van het bestaan' kijkt in Hotel David Intercontinental in Tel Aviv niet op een dollar meer of minder. Het Amerikaanse Kabbala Centrum, dat in het duurste hotel van de stad congresseert, heeft de lobby van het hotel verbouwd voor de verkoop van kabbalistische parafernalia. Prijzig spul, die boeken en vrolijke kinderkleertjes, vazen en juwelen, allemaal voorzien van drieletterige Hebreeuwse woorden die de 72 geheime namen van God vormen en daardoor zorgEN voor ,,een connectie met de spirituele stroom die door de realiteiten van het leven loopt''.

Eén van de boeken is geschreven door rabbijn, de kabbalisten zeggen Rav, Philip Berg. De goeroe, in een eerder leven Feivel Gruberger, verzekeringsagent te Brooklyn, rekent 450 dollar voor het werk over de 5.000 jaar oude mystieke joodse Kabbala-leer. De amateur-psychologische zelfhelpteksten van zijn zonen Michael en Yehuda zijn aanzienlijk lager geprijsd; voor een dun boekje met tekeningen van Madonna, getiteld `Spiritualiteit voor kinderen' moet bijna 25 dollar worden neergeteld.

We wisten toch al dat zij een Material Girl was. Maar wie een kartonnen hoesje met een twee meter lange draad rode wol aanschaft, hapt toch even naar adem: 26 dollar. Maar die wol is dan wel van en naar de bij Bethlehem gelegen graftombe van de Bijbelse matriach Rachel gebracht, waardoor de rode draad, gedragen om de linkerpols, bescherming biedt tegen het boze oog en de negatieve invloed van anderen. Een kras verkooppraatje, want het is geen simpele logistieke operatie. De graftombe is wegens militaire checkpoints, een betonnen muur en een Palestijns vluchtelingenkamp nagenoeg onbereikbaar.

Canadees bronwater wordt als Kabbala Water `neergezet' tegen acht dollar de halve liter. Natuurlijk water en Kabbala Water hebben veel met elkaar gemeen, maar Kabbala Water is ,,dynamisch, levend, beschermend en helend'':het is zo zuiver dat het fysiek en spiritueel welzijn bevordert en zelfs wijsheid oplevert.

Mystiek is goede handel hebben rabbijn Berg en zijn familie ontdekt. Kabbala (Hebreeuws voor traditie) stamt uit de vroegste dagen van het jodendom, toen rabbijnen en andere denkers het wezen van God en het heelal trachtten te doorgronden. Het eerste boek over de kabbala verscheen in de 13de eeuw van de hand van de Spaanse mysticus Moses de Leon en was geschreven in het Aramees. Er zijn geen heldere, duidelijke regels wat kabbala tegenwoordig is. Volgens de beweging van Madonna en rabbijn Berg is het een methode om een beter mens te worden die tijdens een cursus van tien weken (430 dollar) te leren is. Die flexibiliteit is de kracht, ook commercieel.

,,There is no business like the kabbalah-business? En wat is daar eigenlijk op tegen? De goede wensen van God voor ieder mens zijn eindeloos. Wat is erop tegen om succesvol te zijn? Niemand is verplicht te kopen. Mensen zoeken in deze wereld antwoorden op de vraag over de zin van het bestaan'', redeneert Shaul Yudkevitch, een voormalige leraar biologie die nu in dienst van rabbijn Berg het fraaie Kabbala Centrum in Tel Aviv bestiert.

,,Wat is erop tegen om een uitgekiende marketingstrategie te ontwikkelen? Moeten we dan wegduiken in een kelder met kakkerlakken en ratten? Nu huizen wij in mooie gebouwen, geschilderd, schoon en voorzien van airco. We maken kosten, we moeten rekeningen betalen. Bezie het postitief, bezie het kabbalistisch'', zegt Shaul, die ook het verkoop-en uitgeversbedrijf van de organisatie runt. Winst- en omzetcijfers zijn niet beschikbaar, maar hij verzekert ,,dat het heel goed gaat.'' Er wordt veel en charmant gelachen in het Kabbala Centrum en het hotel. Dat zal wel met wereldwijd 4,3 miljoen `studenten', die boeken en armdbandjes nodig hebben.

Loopt het storm in Amerika en Europa, Israël reageert gereserveerd. De agressieve Amerikaanse marketing wordt wantrouwig bekeken. Het zou gaan om `McSpiritualisme'. De meeste joodse Israëliërs zijn bovendien opgegroeid met de gedachte dat het kabbala-boek alleen ontsloten kan worden door zeer gelovige joden van 40 jaar en ouder, die de Talmoed uit hun hoofd kennen en Aramees beheersen.

Het idee dat ook christenen, de katholieke Madonna voorop, zich in dit joods domein bewegen, stemt ongemakkelijk. Volgens de ultraorthodoxen is het bestuderen van de kabbala zelfs regelrecht verboden voor niet-joden, de goyim. In de media van de godvrezenden is de omhelzing van Madonna opgevat als het zoveelste bewijs dat de Israëlische samenleving totaal verloederd is.

In een afgebladderd, eenvoudig kantoor met een klein cafetaria en een schoolklas in druk Tel Aviv huist Bnei Baruch, het wereldcentrum voor kabbala studies, dat ook een vestiging in Amsterdam heeft. Hier komen de studieuze types, de tegenpolen van de Madonna's. Kritiek is niet kabbalistisch, want niet positief. Geen kwaad woord dus over rabbijn Berg, zeggen Chaim Ratz en Avihu Sofet, kabbala-leraren, bij herhaling.

Of toch? ,,Het verschil is dat wij baseren ons op de originele boeken, de Zohar en de commentaren van rabbijn Yehuda Ashlag. Wij hanteren het principe dat aan spiritualiteit niet verdiend mag worden. Het idee van marketing is anti-kabbalistisch'', legt Chaim Ratz uit. Een cursus kost hier nog geen 40 dollar, water is gratis. En Avihu Sofet benadrukt: ,,We vinden het prima wat rabbijn Berg en Madonna doen, maar een draadje rode wol en een flesje water kunnen nooit heilig zijn. Een draadje rode wol kan je de betekenis van het leven en het heelal niet leren.''

Ratz en Sofet denken dat de rage in Amerika en Europa positief is voor Bnei Baruch, want degenen die uiteindelijk bij rabbijn Berg de antwoorden niet vinden, komen vanzelf naar hen toe. Ook christenen en moslims, want de kabbala is geen exclusief joodse aangelegenheid.

bb ,,Het is geen religie met vaste leefregels en feestdagen, maar een aparte, zeer oude methode om volledige informatie over het heelal te ontvangen en de connectie te leggen tussen deze en de geestelijke werelden. Het is een methode die alleen door lange studie met behulp van ervaren leraren onder de knie gekregen kan worden. Ben je joods, dan blijf je joods, ben je christen, dan blijf je christen. Het gaat om je innerlijke zelf.''

Dus de boekjes van Madonna, rabbijn Berg en zijn zonen over hoe je een beter, spiritueel mens kan worden, kunnen weer de prullenbak in? Leraar Sofet: ,, We zullen onze boeken opsturen. Maar het vergt veel studie.''