Langer werken en meer produceren om te groeien

Weer wordt het kabinet geconfronteerd met macro-economische tegenvallers. Verder bezuinigen en saneren is het devies.

Op applaus rekent het kabinet dit jaar niet. Doel voor 2005, weer een jaar met tegenvallers, is de economie structureel te hervormen. Het middel: bezuinigen. En dat gaat Nederland ook dit jaar weer voelen. ,,Het gaat immers om maatregelen die door velen als minder plezierig of zelfs als pijnlijk worden ervaren.'' En dat betekent: mensen langer laten werken, streven naar een hogere arbeidsproductiviteit en investeren in het fiscale vestigingsklimaat, onder meer door de vennootschapsbelasting te verlagen.

De economische groei trekt komend jaar verder aan, verwacht de regering op basis van de CPB-ramingen voor 2005. In 2004 groeit de Nederlandse economie met 1,25 procent, volgend jaar met 1,5 procent. Het herstel is ,,aarzelend'', wat de voorspellingen tot ,,een hachelijke zaak'' maken, aldus het concept van de uitgelekte miljoenennota. Juist daarom kiest het kabinet voor ,,een structuurversterkend beleid''. Zo kan Nederland aanhaken bij de aantrekkende wereldeconomie. De werkloosheid loopt volgend jaar op tot 550.000 personen, de inflatie blijft net als dit jaar 1,25 procent. Overigens meldde het CBS gisteren een daling van het aantal werklozen.

In hoofdstuk 1 van de nota schrijft het kabinet: ,,Het geven van een kunstmatige oppepper ten koste van ontsporende overheidsfinanciën is [..] geen optie. Dat is de les die we hebben geleerd, met name in de jaren zeventig en het begin van de jaren tachtig.'' Daarom moet er verder bezuinigd worden, zo is de boodschap. In totaal wordt er ten opzichte van vorig jaar 2,5 miljard extra bezuinigd. Het zogenoemde EMU-saldo, het gezamenlijk tekort van rijksoverheid, sociale fondsen en lokale overheden, daalt als gevolg daarvan van 3,0 procent in naar 2,6 procent in 2004. Uit de cijfers in de concept-nota blijkt dat het tekort van de rijksoverheid volgend jaar daalt naar 2,1 procent, maar in 2006 weer sterk oploopt naar 2,9 procent en zelfs 3,0 procent in 2007. Alleen als gevolg van een verwacht overschot van 1,3 procent bbp bij de sociale fondsen in 2007 (en 1,1 procent in 2006) blijft het tekort onder de EU-grens van 3,0 procent.

De grootste tegenvaller in de uitgaven kan dan ook bijgetekend worden op het conto van de rente-uitgaven. De totale staatsschuld loopt als gevolg van de slecht presterende economie op tot 58,5 procent van het bbp. Daarmee komt Nederland dicht in de buurt van dat andere Euro-criterium, de maximale staatsschuld van 60 procent bbp. Het kabinet denkt dat de komende jaren de staatsschuld terugloopt naar 58,3 procent (in 2006) en 57,6 procent (in 2007).

Het kabinet verwacht dat de consumentenbestedingen volgend jaar weer zullen aantrekken. Maar als gevolg van de lastenverzwaringen van de afgelopen jaren, zal de koopkracht van huishoudens nog onder druk blijven staan. Exacte cijfers zijn nog niet bekend, die staan in de Macro Economische Verkenning van het Centraal Planbureau. Maar duidelijk is al wel dat iedereen er op achteruit gaat, waarbij de minima met kinderen en AOW'ers met een klein aanvullend pensioen relatief worden ontzien. Als gevolg van de slechte koopkrachtontwikkeling trekt de economische groei maar heel langzaam aan: mensen kopen weinig, hetgeen de binnenlandse vraag niet bevordert. Het kabinet houdt conform afspraak vast aan een bevriezing van de lonen, maar kan niet voorkomen dat de gemiddelde contractloonstijging volgend jaar 0,5 procent zal bedragen.

Het merendeel van de 2,5 miljard euro aan bezuinigingen wordt niet geleverd door structurele hervormingen. Het is onparlementair gezegd `sprokkelwerk', bestaande uit onder meer doelmatiger aanbesteden, verkoop van landbouwgronden, dividendheffingen bij De Nederlandsche Bank.

,,Als de economie niet beter gaat presteren, komt de welvaart in gevaar'', schrijft het kabinet. Daarom moet het groeivermogen van de Nederlandse economie worden versterkt. De nu voorgestelde maatregelen, die bovenop de miljardenbezuinigingen van vorig jaar komen, worden dan ook door het kabinet noodzakelijk geacht om het goede stelsel van sociale zekerheid voor de lange termijn te waarborgen. Nederland presteert nog steeds slechter dan mag worden verwacht. Met een groei van 1,5 procent volgend jaar zit de economie nog 0,75 procentpunt onder de door het CPB geraamde structurele groei van 2,25 procent per jaar. De verwachtingen voor 2006 en 2007 van elk 2,5 procent groei, ook opgenomen in het concept, lijken daarom optimistisch.

    • Egbert Kalse