Jaap Spijkers

In stille rollen heeft Jaap Spijkers (`Stille nacht') zich ontwikkeld tot een van de betrouwbaarste leveranciers van kwaliteit voor de Nederlandse film.

Hij heeft ogen waaraan te zien is dat hij al veel gezien heeft, ook al is dat niet veel. Hij zou een melkboer kunnen zijn, iemand met een stofjas aan in een magazijn, een slager. Dat laatste was hij in Kracht van Frouke Fokkema, 14 jaar geleden zijn filmdebuut. Voor zijn eerste hoofdrol, in 1000 rosen (1994), won hij meteen een Gouden Kalf. Vorig jaar won hij op het Nederlands Film Festival samen met Gijs Scholten van Aschat, Pierre Bokma en Peter Blok de speciale juryprijs voor Cloaca. In de tussentijd heeft Spijkers zich ontwikkeld tot een van de betrouwbaarste leveranciers van kwaliteit in de Nederlandse bioscoop, in hoofd- en bijrollen, ergens tussen Horst Tappert en Meryl Streep in.

In de thriller Stille nacht van Ineke Houtman is hij een vermoeide universiteitsbestuurder. Veel tekst heeft hij niet nodig; juist in stiltes en gebaren rondom een paar woorden verraadt hij zijn kunde.

Spijkers (45) is nog steeds vaker op het toneel dan in de bioscoop te vinden. Binnenkort bij Het Toneel Speelt, als Potifar in Vondels Jozef in Egypte. Meteen na zijn afstuderen aan de Arnhemse toneelschool begon hij bij De Trust, het Amsterdamse gezelschap dat naam maakte met het opvoeren van uitzinnig sombere stukken van Duitstalige schrijvers als Werner Schwab en Gustav Ernst. Spijkers was onder meer memorabel als Hondebeksjef in Schwabs Mijn hondemond, waarin hij een op sterven liggende klootzak van een man speelt met een houten poot. ,,Na afloop ben ik een half uur met ijszakjes in de weer, omdat mijn knie heel erg warm wordt'', zei hij in 1997 in deze krant. ,,Ik zou niet iedere prijs willen betalen voor een rol. Maar dit is het minste wat ik kan doen: het publiek kan erin geloven en daarom geloof ik er ook zelf in.''

Van film lijkt Spijkers vooral de buitenkant te waarderen. Over de ontvangst van De Poolse bruid op filmfestivals zei hij in de Volkskrant: ,,Dat zijn de snoepjes van het vak, waar het je toch een beetje om begonnen is: in een lekker pak over een rooie loper lopen.''

Spijkers heeft sinds 1990 in zo'n twintig Nederlandse films, televisiefilms en televieseries gespeeld, rollen die variëren van buschauffeur in De Jurk (1996) en overbuurman in Karakter (1997) tot boer Henk Woldring in De Poolse bruid (1998) en vader Luc Sipkes in Met Grote Blijdschap (2001), zijn twee grootste rollen.

Spijkers is na die hoofdrollen bijrollen blijven spelen, misschien omdat het aantal hoofdrollen voor mannen van zijn leeftijd en fysiek niet zo groot is. Eigenlijk was hij in Cloaca als enige een beetje tegen zijn type gecast, wat zeker invloed had op het gevoel voor zijn personage. In Cloaca is hij geen nurkse boer of wanhopige vader maar een brallerige regisseur die het doet met de jonge dochter van een van zijn beste vrienden. Spijkers wist met zijn melancholie ook dit personage aandoenlijk te maken. Bij De Trust leerde Spijkers het wanhopig lelijke van de wereld te stileren; zijn persoonlijke triomf lijkt het de sukkel in iedereen naar boven te kunnen halen.

    • Bianca Stigter