Een stad voor alleen 55-plussers

Nederland zou een stad moeten krijgen voor alleen 55-plussers. Morgen presenteren twee bouwers hun plan.

Een stad zonder scholen, hangjongeren, vandalisme of voorbijrazend verkeer. Maar met genoeg artsen en gratis looprekken, krukken en rollators. Een plaats waar de politietaken worden vervuld door ouderen. En dat alles kalmpjes aan. Of, zoals de plannenmakers het verwoorden: de dynamiek van de stad past bij de levensfase van de bewoners.

Nederland is rijp voor een stad voor alleen 55-plussers, concluderen bouwers en maatschappelijke organisaties in een onderzoek dat ze morgen presenteren. Driekwart van de ondervraagde ouderen heeft belangstelling voor een huis in zo'n afgebakend gebied. De slagkracht van de initiatiefnemers is groot: twee van Nederlands grootste bouwbedrijven (BAM en Heijmans), de grootste vastgoedbelegger van het land (ING Real Estate), een denktank van het ministerie van VROM, een Amsterdamse woningcorporatie en de opsteller van het rapport, adviesbureau Inbo. Volgende maand praten ze met de provincie Zeeland over mogelijke locaties.

De vergrijzing neemt toe. Volgens het ministerie van Sociale Zaken was twee jaar geleden 14 procent van de Nederlanders 65 jaar of ouder. In 2050 zal dat zijn opgelopen tot 22 procent.

Initiator van het onderzoek naar de haalbaarheid van een seniorenstad, Alex Sievers (42) van adviesbureau Inbo, heeft een enquête gehouden onder 350 ouderen. Een kwart van deze 50-plussers van nu – de 55-plussers van straks – zegt niet geïnteresseerd te zijn in een stad voor ouderen. Volgens Sievers levert dat, gebaseerd op de 5,3 miljoen 50-plussers die Nederland nu al kent, 3,9 miljoen wél geïnteresseerden op. ,,Al verhuist één procent van die enthousiastelingen daadwerkelijk naar zo'n stad'', zegt Sievers. ,,Het gaat om enorme aantallen ouderen. Meer dan voldoende basis om het serieus te nemen.'' Niet alleen ouderen op stand moeten in een seniorenstad terechtkomen, zegt Sievers. ,,Iedereen is welkom. In zo'n stad zijn weinig regels en hoeft niet zoveel. Ouderen moeten zich niet bewijzen, dat hebben ze hun hele leven al gedaan.''

Hoe de stad er uit zou komen te zien, is nog onduidelijk. Sievers ziet een stad vol herkenbare architectuur voor zich – ,,vol iconen uit het leven van de oudere'' – en een enkel speeltuintje voor de kleinkinderen, die niet meer dan drie maanden mogen langskomen.

Mogelijkheden voor vermaak moeten de toon voeren: bowlen, zwemmen en in mindere mate ook golfen. Veel hobbyruimtes, groen en medische voorzieningen (de onderzoekers weten nog niet waar verplegend personeel gevonden moet worden). En dat alles volgens het schoon-heel-en-veilig-principe.

Niet alle ouderen zijn tevreden met de woonmogelijkheden in Nederland. De kapitaalvlucht van vermogende ouderen naar Duitsland en België is groter dan ooit, en aan de Spaanse Costa's zijn Nederlandstalige zorgcomplexen ontstaan.

Cruciaal in het verhaal is de leeftijdsgrens. Die is voorlopig vastgesteld op 55 jaar. Interim-directeur van de Stuurgroep Experimenten Volkshuisvesting (SEV) René Scherpenisse (43) beseft dat hij nog niet welkom was geweest in de stad en dat de grens als discriminerend gezien kan worden, maar wijst daarbij op de informele seniorensteden die al zijn ontstaan. Bejaardenhuizen kennen soms ook geen leeftijdgrens, toch wonen daar geen kinderen. ,,En ga eens kijken op parken met zomerhuisjes en campings – vol met ouderen.''

De onderzoeker Sievers ziet het discriminatoire element niet somber in. Hij denkt dat jongeren niet eens in een `oudere' omgeving wíllen wonen.

Ook hoogleraar E. Alkema (65) van de rechtenfaculteit van de Universiteit Leiden ziet ,,het probleem niet direct''. Zolang senioren niet gedwongen worden in een afgebakende omgeving te gaan wonen, en voldoende andere locaties tot hun beschikking hebben, is een minimumleeftijd van een wijk toegestaan. ,,Zeilers mogen ook ergens samen gaan wonen als ze dat plezierig vinden.''

Pas wanneer de overheid een gebied toewijst en jongeren dwingt die buurt te verlaten, raakt het discriminatoir element de grenzen van artikel 1 van de Grondwet. ,,Bovendien geldt ook nog dat het nu misschien jammer voor u is dat u er nog niet mag wonen'', zegt de hoogleraar Alkema, ,,maar als u straks groot bent misschien wel.''

Ouderenbond ANBO zegt ,,geen enkel bezwaar'' te hebben een mogelijke seniorenstad. De belangenorganisatie wil vooral dat de keuzemogelijkheden toenemen. ,,Als er een categorie ouderen is die naar Amerikaans voorbeeld met beveiliging wil gaan wonen, prima'', zegt de ANBO-woordvoerder.

SEV-bestuurder Scherpenisse werkte eerder bij de ANBO. Die organisatie was toen nog fel tegen exclusief samenwonen van ouderen. Scherpenisse kan zich nog herinneren hoe dergelijke complexen werden neergezet als `getto's'. ,,Maar er was een omslag. Eerder vond men dat ouderen moesten participeren in de maatschappij en dat gewone woonwijken maar ouderen-vriendelijk moesten zijn. Ik geef geen moreel oordeel over een seniorenstad, maar zie wel een verschuiving. Ook al willen velen zich niet laten aanspreken als oudere, er is een behoefte aan wonen met ons-soort-mensen.''

Waar de stad, buurt of wijk zou moeten komen, is de volgende stap. De onderzoekers en plannenmakers zeggen volgende maand in Zeeland verder te praten met de gemeenten Middelburg, Vlissingen en Goes over mogelijke nieuwbouwlocaties. Ook de Achterhoek, dat als officieel beleid heeft te profiteren van de vergrijzing en zich wil profileren als het Florida van Nederland, of de vrijkomende grond van vliegveld Valkenburg zijn volgens Sievers opties.

De statistieken van de onderzoekers wijzen misschien in de richting van duizenden enthousiastelingen, maar vier willekeurig om commentaar gevraagde dames in het bejaardentehuis De Ankerplaats in Lelystad zien het niet zitten. ,,Je moet jongeren om je heen houden. Voor het leven in de brouwerij'', zegt Antje Asman (63). ,,Niet alleen maar bejaarden graag'', voegt vriendin Liesbeth van Elst (84) ,,Dan wordt het zo afgezaagd.'' En al die activiteiten dan, die ouderen met elkaar in een afgebakende stad kunnen doen? ,,Hier is ook genoeg te doen'', zegt Johanna van der Ree (87). ,,Kaarten maken, muziek spelen. En sjoelen heb ik ook een keertje gedaan.''

Mocht het zover komen, de vier bewoonsters van het bejaardentehuis De Ankerplaats zullen er niet heen verhuizen. Advies hebben ze wel: schaf de leeftijdsgrens af. Asman: ,,Anders worden ook daar de jongeren daar zo afgekat. Zo van: wat doe jij hier, snotneus?'' Van Elst: ,,Je bent pas oud als je de tachtig inschuift.''