Achterstelling vrouwen blijft

Overspel wordt toch niet strafbaar in Turkije. Maar betekent dit dat het nieuwe wetsvoorstel `vriendelijk' voor vrouwen uitpakt?

De schrik sloeg Turkse feministen om het hart, toen de Turkse regering enige weken geleden het plan opvatte om overspel strafbaar te stellen. Volgens woordvoerders van de regerende AK-partij was het voorstel juist bedoeld om vrouwen te beschermen – zijn het in de praktijk niet vooral mannen, zo zeiden zij, die seks buiten de deur zoeken en werd het niet hoog tijd om paal en perk te stellen aan dat buitenechtelijke gerotzooi?

Maar Turkse vrouwenorganisaties wezen op een eerdere wet op overspel die tot 1996 van kracht was. Die wet werd, zo stelden zij, vooral gebruikt tegen vrouwen en juist niet tegen mannen. Omdat vrouwen nog steeds, ook in Turkije, gezien worden als hoedsters van de moraliteit zou ook nu, zo vreesden zij, een wet die overspel strafbaar stelt vooral tegen vrouwen in stelling worden gebracht.

Gisteren hadden de feministes even een reden voor een klein feestje: criminalisering van overspel is van de baan. Daarmee boog de regering voor de druk van de Turkse media (die fel tegen de plannen waren) en zeker ook van de Europese Unie, die in december beslist of men onderhandelingen wil openen met Ankara over toetreding. Maandag nog liet Brussel weten dat strafbaarstelling van overspel tot ,,verwarring'' zou leiden en de ,,opvattingen over Turkse toetreding'' zou kunnen beïnvloeden.

Die ,,verwarring'' zal dus niet ontstaan. Maar betekent dit nu dat de nieuwe wet eindelijk eens de Turkse vrouw op hetzelfde juridische niveau plaatst als haar West-Europese seksegenote? Turkse vrouwenorganisaties zijn daar de afgelopen maanden steeds somberder over geworden. Toen de ontwerp-wet werd behandeld door de commissie Justitie van het Turkse parlement, was zij aanvankelijk immers uiterst progressief en vrouwvriendelijk. Maar toen de commissie haar beraadslagingen over het voorstel afrondde en naar de plenaire vergadering stuurde (die er nu over debatteert), bleek dat progressieve uitgangspunt aanzienlijk verwaterd.

Zo lijkt de kwestie van de maagdelijkheidstests nog steeds niet voldoende geregeld. Voor veel Turkse meisjes is alleen al de gedachte aan zo'n test een excursie naar de hel. Turkse mannen willen immers over het algemeen met een maagd huwen en een negatief resultaat van de test maakt dat meisjes hun kans op een goed huwelijk vrijwel zeker verliezen. Mede daarom ijverden vrouwenorganisaties voor een absoluut en onvoorwaardelijk verbod op de tests.

Maar in het wetsontwerp wordt seks tussen jongeren tot achttien jaar strafbaar gesteld. Als een officier van justitie besluit om zo'n geval van ,,onwettige'' seks te vervolgen, heeft hij, aldus de wetsvoorstel, het recht om een `genitale inspectie' uit te voeren. En dus blijft het schrikbeeld van de maagdelijkheidstest intact.

Een vergelijkbare nederlaag leed de vrouwenbeweging op het punt van de eerwraak. Per jaar worden in Turkije nog steeds meer dan honderd meisjes en vrouwen vermoord, omdat zij de eer van de familie te schande gemaakt zouden hebben. Turkse feministes wilden dat eerwraak klip en klaar buiten de wet gesteld zou worden en pleitten er bijvoorbeeld voor om eerwraak bij een moord als `verzwarende omstandigheid' te zien, waardoor er geen strafvermindering kan worden toegepast.

Maar ook op dit punt schiet het wetsontwerp aanmerkelijk tekort. Omdat daarin niet over eerwraak, maar over `moord in de naam van sociale gebruiken' wordt gesproken, maakt zij, aldus vrouwenorganisaties, onderscheid tussen eerwraakmoorden die de eer van het individu moeten `veiligstellen' en moorden die draaien om de eer van de groep (familie, clan, stam). De harde aanpak geldt alleen voor de laatste categorie. Maar volgens vrouwenorganisaties draaien de meeste moorden om de eer van het individu. En dus blijven er allerlei sluipwegen voor lankmoedigheid jegens plegers van eerwraak.

Hoe de Europse Commissie over de nieuwe wet oordeelt, zal waarschijnlijk pas blijken over enige weken als zij haar rapport over Turkije presenteert. Maar duidelijk is nu al dat de Turkse vrouw ook in de nieuwe wet nog niet de positie krijgt die haar seksegenoten in West-Europa hebben. Turkse feministes konden gisteren feest vieren omdat de clausule over overspel van tafel was. Die slag is gewonnen, maar de strijd om de rechtspositie van de Turkse vrouw nog lang niet gestreden.

    • Bernard Bouwman