Tuerlings maakt van lulligheid hoge kunst

Zelden kom je in het danstheater een voorstelling tegen waarvan je denkt: ja dit is zoals theater bedoeld is, dit is helemaal af. Zaterdag echter was het honderd procent raak: Hans Tuerlings presenteerde met zijn Tilburgse gezelschap Raz zijn nieuwste productie Nieuwe Blijdschap. Zoals de ironische titel doet vermoeden, is het een voorstelling waar je dolblij van wordt. De danswereld in Nederland neemt zichzelf vaak zo serieus dat enige relativering of risico ver te zoeken is. Tuerlings doet al jaren niets anders dan riskeren en relativeren en dat maakt hem uniek in ons dansbestel. Dat de Raad voor Cultuur Raz in mei een negatief advies gaf is niet alleen onbegrijpelijk, het is vooral geboren uit conservatisme. Als staatssecretaris Medy van der Laan definitief het progressieve gedachtegoed van haar partij en de kunst in ere wil houden, gaat ze naar Nieuwe Blijdschap en zal ze moeiteloos overtuigd worden van de noodzaak tot behoud.

Wat Nieuwe Blijdschap zo goed maakt zijn alleen al het toneelbeeld en het licht. Tuerlings zelf en lichtontwerper Niko van der Klugt schiepen een pregnante, gemeen groene ruimte waarin een aantal straatlantaarns langs de zijkant staan. In die ruimte lijken zich een aantal toevallige passanten te verzamelen, die allemaal alleen en soms gezamenlijk hun kunstje en huppeltje doen. Op edelkitsch-huppeltjes heeft Tuerlings ongeveer het alleenrecht in Nederland. Elders zou bijvoorbeeld het flubberen en flabberen van danseres Erika Winkler – deze keer in mannenpak gestoken – misstaan. Tuerlings construeert en componeert alle lulligheid met zoveel brille en scherpte dat het hoge kunst wordt.

In een simultaan choreografietje praten de dansers gewoon door als waren ze fabrieksarbeiders die hun bewegingen mechanisch, zonder nadenken, `afhandelen'. Ze roken een sigaretje en acteur Karl Schappell rent als een vlinder zijn hilarische rondjes, want er moeten een paar pondjes af. Tuerlings incorporeert het evenwichtsverlies letterlijk in zijn dans en laat een danseres die ooit te horen kreeg dat ze her en der de bouw van een paard had, sierlijk rondhinniken op hoefgraaf- en bokbewegingen.

Dit klinkt misschien allemaal kinderachtig maar onder al die knipogende buitenkant gaan hopen woede, pijn en eenzaamheid schuil. En die worden zo mooi gesublimeerd in de Nieuwe Blijdschap: de eenzaamheid van het paardenmeisje, het verlangen naar jeugd van danser Linhares Junior, de tekstuele aanval op de maatschappelijke onverschilligheid van de ook playbackende Schappell of de tuttige meisjes dansend met lappen stof als heuse cheerleaders. Samen met de opzwepende muziek van onder andere Yo La Tengo, Archive en Poulenc, is het anarchistische punkfeestje (met jaren tachtig-kleding!) compleet. En dan zou je nog bijna vergeten dat er door Raz ook ouderwets goed gedanst wordt. Tuerlings beschikt over een zeldzaam, zelfreinigend vermogen van de dans. Dat is iets om trots op te zijn. Nou de politiek nog.

Raz: Nieuwe Blijdschap. Regie/choreografie: Hans Tuerlings, muziek o.a. Poulenc, Archive. Gezien 11/9 Schouwburg Tilburg. Tournee t/m juni 2005. Inl: (013) 5835929 of www.raz.nl

    • Ingrid van Frankenhuyzen