Toegankelijk, veilig, natuurlijk

Nederland en Vlaanderen presenteerden gisteren de definitieve plannen om het Schelde-gebied toegankelijk, veiliger en natuurlijker te maken. Vooral Antwerpen heeft er baat bij. De Zeeuwen zijn sceptisch.

,,Wij willen niet alleen de lasten maar ook de lusten van de verdieping van de Westerschelde. In de huidige plannen zit er weinig waar Zeeland iets aan heeft. Wij gaan hier alleen mee akkoord indien er andere plannen bijkomen.'' Dat zegt de Zeeuwse gedeputeerde Thijs Kramer in reactie op de gisteren in Vlissingen gepresenteerde voorstellen van de Nederlands-Vlaamse projectgroep Proses om het Schelde-estuarium toegankelijk, veiliger en natuurlijk te maken.

De plannen voorzien in een verdieping van de Westerschelde tot een diepte van 13,10 meter om met name grote containerschepen uit China onafhankelijk van het getij de haven van Antwerpen binnen te kunnen laten. Op elf plaatsen, waarvan negen in het Nederlandse deel van de Westerschelde, zullen drempels in de vaarweg in één keer met 1,4 meter worden verdiept. Het zal de derde keer zijn dat de Schelde wordt verdiept. En het is vermoedelijk ook niet de laatste keer, zo voorspelt Eddy Bruininckx, directeur van het gemeentelijk havenbedrijf van Antwerpen. ,,De diepte van 13,10 meter voldoet eigenlijk al niet meer aan de eisen van de modernste scheepvaart.''

Het Nederlandse kabinet werkt van harte mee aan het garanderen van een vrije doorgang naar de haven van Antwerpen, zoals dat in 1839 is vastgelegd in het Schelde-tractaat. ,,Het is van groot belang om goed samen te werken'', zegt topman Bert Keijts van het ministerie van Verkeer en Waterstaat. En dus ligt er een uitgebreide visie op het Schelde-estuarium, die vandaag de inspraak in gaat. Belangrijkste punt is de verdieping van de Westerschelde, een grote wens van Antwerpen om de concurrentie met Rotterdam te kunnen volhouden. ,,Het niet realiseren van de verruiming van de vaarweg van de Schelde leidt op langere termijn tot een daling van het marktaandeel van Antwerpen in de containeroverslag van de Le Havre/Hamburg-range (HH-range) van 21 procent in 2001 tot circa 13-15 procent in 2030. Deze daling komt voornamelijk ten gunste van de containeroverslag in de Rotterdamse haven'', stelt Proses.

Behalve de verdieping voorzien de plannen in een groot aantal maatregelen om de veiligheid tegen overstromingen te vergroten, vooral in Vlaanderen, waar nu eens in de zeventig jaar op een overstroming gerekend kan worden, tegen eens in de vierduizend jaar in Zeeland. Er waren plannen om een nieuw kanaal te graven, de Overschelde tussen Westerschelde en Oosterschelde, om overtollig water de Oosterschelde in te laten stromen. Dat plan is nu na onderzoek van de baan: te duur en slecht voor de waterkwaliteit in de Oosterschelde. In de plaats daarvan komen er vele gebieden in Vlaanderen die hetzij meestromen met eb en vloed en dus dagelijks overstromen, hetzij noodoverloopgebieden die in tijden van nood onder water gezet kunnen worden.

De verruiming van de vaarweg kan geschieden ,,zonder negatieve effecten voor de natuur'' in Zeeland en Vlaanderen, zo heeft Proses laten onderzoeken, vooral door de baggerspecie op goed gekozen plekken te storten. De Zeeuwen zijn ,,verbaasd'' dat die negatieve effecten op de natuur ontbreken, want in de discussies over de tweede verdieping van de Westerschelde enkele jaren geleden werd daar nog druk over gespeculeerd. Sterker nog: de natuur zal er alleen maar beter van worden, wordt gezegd. Het Belgisch-Nederlandse natuurgebied 't Zwin wordt uitgebreid, er komt een zeereservaat in de zogenoemde Vlakte van de Raan voor de Zeeuwse kust, de natuur in het Verdronken land van Saeftinghe krijgt een impuls, evenals in de Braakmankreek, de Bathse polder. In Vlaanderen wordt een groot aantal waterbergingsprojecten gecombineerd met natuur. De schadelijke effecten voor de natuur beperken zich volgens onderzoek tot minder dan 3 procent van het werkgebied, en betreffen vooral een ongewenste versnelling van de stroming in ondiepe gedeelten.

Wat de natuurorganisaties betreft is het te weinig. ,,Het meergeulensysteem in de Westerschelde moet behouden blijven'', stelt Peter Symens namens de Vlaamse en Nederlandse natuurorganisaties. Vooral aan Nederlandse kant zijn er te weinig plannen voor ,,robuuste natuur'', door ,,gebrek aan draagvlak'' bij de Zeeuwen. ,,Daar wringt het schoentje'', aldus Symens.

Begin december zullen Nederland en Vlaanderen een besluit over de plannen nemen. Daarbij zullen ook de kosten voor het project worden verdeeld. Verwacht wordt dat het leeuwendeel voor rekening van de Vlamingen is. De provincie Zeeland staat formeel buiten de besluitvorming. Niettemin eist gedeputeerde Kramer harde garanties voor de Zeeuwen. Om te beginnen heeft Nederland nog altijd geen geld beschikbaar gesteld voor het uitvoeren van de natuurprojecten rondom de Westerschelde. Daarnaast moeten er keiharde afspraken komen over wat er gebeurt als tijdens de werkzaamheden blijkt dat de natuur toch wordt geschaad. ,,Als dat gebeurt, schrijft de Europese Unie voor dat elders schorren en slikken moeten worden gecompenseerd. Dat zal leiden tot ontpoldering. Dat willen wij hier niet meemaken. De vorige discussie daarover was voor veel Zeeuwen een traumatische ervaring'', zegt Kramer. Bovendien wil Zeeland iets terugkrijgen voor de medewerking aan de grootse Vlaamse plannen. Kramer denkt vooral aan extra infrastructuur, zoals een wegverbreding bij Vlissingen en een grote tunnel onder het Kanaal van Gent naar Terneuzen. ,,Wij willen onze eigen havens beter bereikbaar over land maken.'' De plannen moeten in 2010 klaar zijn, de kosten van de verdieping bedragen 215 miljoen euro, van natuur- en waterprojecten enige honderden miljoenen. De baten overtreffen de kosten ruimschoots, meldt Proses.

    • Arjen Schreuder