Ondergrondse uitbreidingen

Een zwembad, tafeltenniskamer, hobbyruimte of extra slaapkamer. Onder de grond is vaak ruimte voor een uitbreiding. Het bouwen van kelders is in.

Huizenkopers bekommeren zich zelden om de grond rond en onder hun aankoop. Maar een pand op zand met een diepe grondwaterspiegel is veel eenvoudiger van een kelder te voorzien dan een woning die zonder heipalen weg zou zakken in blubber en veen. En kelders zijn veel goedkoper naast bestaande woningen te bouwen dan er onder. De hoedanigheden van de bodem en de beschikbare ruimte naast het huis bepalen dus de vierkantemeterprijs van een ondergrondse uitbreiding: een belangrijk gegeven in een overvol land met veel bouwregelgeving en hoge bodemprijzen. Voor een kelder is altijd een bouwvergunning nodig, maar de welstandscommissie en de gemeentelijke afdeling planologie houden zich bijna altijd koest. De markt voor kelderbouw is hot volgens Wim van Looijengoed van MultiBouwsystemen in Soest. Zijn bedrijf plaatst nu gemiddeld vier kelders per week en verdubbelt jaarlijks de omzet.

Een huis met een flink gazon eromheen is exclusief graafwerk voor pakweg 30.000 euro uit te breiden met een kelder van 80 vierkante meter naast het huis, afgedekt met gras of terras, en bereikbaar via een nieuwe uitbouw met een trap. Tot het binnenformaat 4,20 bij 10,70 meter en 2,30 hoog heeft een bedrijf als Sterk Beton in Alkmaar ook prefabkelders. Een standaard model van zes bij drie kost inclusief plaatsen exclusief graafwerk 15.000 tot 20.000 euro. Duurder kan, bijvoorbeeld als een mammoetkraan nodig is om de kelder over het huis te tillen. Dat zijn vierkantemeterprijzen waarvoor in het hele land geen woonruimte te vinden is, maar vaak komt er nog een rekening bij voor een kuil. Daar schuilt de adder onder het maaiveld. In zandgrond met een lage grondwaterspiegel is het graven soms gratis omdat mooi, schoon zand een tientje per kuub doet. En heien is daar niet nodig. In hartje Abcoude – slecht bereikbaar voor graafmachines, slappe bodem – kostte de kuil onlangs 51.000 euro, onder meer voor damwanden, bronbemaling, schade aan de straat en heien. De bouwprijs per vierkante meter kelder was daar twee tot drie keer zo hoog als in hooggelegen zandgrond. Een variabele is ook nog of de kelder pal naast het huis moet komen of dat er ruimte is voor een paar meter speling.

Kelders onder bestaande huizen zijn uiteraard duurder. In zand gaat het naar 1.000 euro per vierkante meter voor een kelder van zes bij tien, inclusief graafwerk. ,,Maar bellen ze uit Wateringse Veld of Ypenburg – allemaal veen en klei daarzo – dan zeg ik: ga maar naar de concurrentie'', zegt aannemer Jaques van Wees. Zijn Haagse aannemersbedrijf is gespecialiseerd in kelders bouwen onder bestaande huizen. Van Wees is net begonnen aan zijn 52ste en zit voor een paar jaar vol. Zijn eigen uitvinding is het storten van de vloer en de wanden in één keer. Als dat apart gebeurt kan de kim, de aansluiting tussen de vloer en de wanden, gaan lekken. Van Wees: ,,Ik ken één geval van mensen die het zelf hebben geprobeerd, een echtpaar. Hadden hun kamervloer opengebroken en waren met emmertjes en een takel gaan graven. Toen de kuil klaar was hebben ze een vloer gestort en daarop de wandjes gezet. Het werd één grote ellende van lekkages en pissebedden. Kwamen ze uiteindelijk naar mij voor advies. Ik zei: dertig kuub zand erin.''

Van Wees en zijn mannen komen nooit in de woning waar de kelder onder moet, ,,alleen voor stroom en voor water voor de koffie''. Aan de voorzijde maken ze een gat in de gevel, en gaan daar aan de slag met spades en een transportband voor de zandafvoer. Aan de randen van de afgraving komen al gravend de heipalen in beeld, en op de bodem wordt op twee of drie plaatsen het grondwater weggepompt. Als de kuil zo'n drie meter diep is komt er een dunne, ongewapende betonnen werkvloer. De waterpompen blijven daar onbereikbaar onder zitten. ,,Sommige mensen gebruiken ze later voor gratis sproeiwater'', zegt Van Wees. Maar eerst moeten de pompen de kuil droog houden. De hele bewapening van vloer en wanden rust op de werkvloer en hangt aan de binten, de horizontale draagbalken van het huis op maaiveldhoogte. De wanden worden tot 130 centimeter hoogte gestort, de rest wordt later opgemetseld.

Storten tot aan de binten gaat niet, want waar moet de slurf van de betonpomp dan in? En hoe zou Van Wees dan na het storten aan de slag kunnen met de trilnaald? Het vakkundig trillen van de vers gestorte beton is van doorslaggevend belang voor de waterdichtheid, dus dat doet Van Wees altijd persoonlijk. Na twee dagen gaat de bekisting eraf, ,,en dan kun je zien wat je gedaan hebt''. Nieuwbouwwoningen waar alsnog een kelder onder moet zijn vaak zo drastisch geïsoleerd dat er niets is waaraan Van Wees de wapening van de wanden kan ophangen. Dan moeten vloer en wanden toch apart worden gestort.

Zodra de hele kelder klaar is wordt het spannend. Van Wees: ,,Dan zetten we de waterpompen uit, het grondwater komt omhoog, en als er een lek zit verandert de kleur van het beton direct van licht naar donkergrijs.'' Dat komt wel eens voor en het valt te bestrijden door injectering met een kunsthars die reageert met water. De rekening is voor Van Wees, want waterdichtheid wordt gegarandeerd.

Een essentieel gegeven in de kelderkunde is dat kelders drijven. Een kelder van zes bij acht die tot 1.50 meter hoogte in het grondwater staat, wordt omhooggedrukt met een kracht van 72 ton min het gewicht van de kelder. Wanden van 20 cm dik en een vloer van 30 cm leveren veel neerwaartse druk en verder duwen de wanden van een kelder onder een huis tegen de binten. Als het grondwater tot maaiveldhoogte stijgt, zoals vorige maand plaatselijk voorkwam, kan een fout berekende kelder het hele huis de lucht in tillen.

Een kelder onder een tuin krijgt hooguit wat neerwaartse tegendruk van de aarde en het gazon op het dak, de tuinstoelen en de eventuele visite. Dus of ze daar nog even willen blijven zitten tot het waterpeil weer is gezakt. Handiger is om vloer en wanden extra dik te maken. In slappe grond moet toch geheid moet worden om de kelder te dragen, en dan kunnen diezelfde heipalen ook dienen om aan te trekken bij een hoge grondwaterstand.

Ook bij MultiBouwsystemen geldt de kim als de achilleshiel van een kelder. Van Looijengoed: ,,90 procent van onze klanten zijn aannemers die ooit zelf geprobeerd hebben een kelder te bouwen. Sommige aannemers leggen over de lengte van de hele kim preventief een slang waarmee ze kunsthars kunnen injecteren als er later water doorsijpelt. Ze plakken de band voor hij lek is!'' MultiBouwsystemen stort de vloer `akelig glad` en de wanden worden in eigen fabriek superhomogeen gestort op tafels. Aan de onderzijde zit een lijmsponning en een grote lading lijm doet de rest. Een takel met 25 meter reikwijdte tilt alle wanden of wandsegmenten, en vervolgens de plafondsegmenten binnen één werkdag op hun plaats. Bitumen over het dak, zand erover, gras inzaaien, klaar.

De onderste verdieping van het hoofdkwartier van MultiBouwstemen is uiteraard een kelder, van 14 bij 14 meter. Buiten staat het grondwater twee meter hoog, binnen zoemen pc's en twee afzuigpunten. ,,Over beluchting van kelders wordt vaak heel moeilijk gedaan'', zegt Van Looijengoed wijzend, ,,maar dit is genoeg.'' Bovenaan de wanden zitten gewone ramen waardoor gras en wolken zijn te zien omdat het gazon over vier meter schuin is afgegraven. In kelders waar dat niet lukt, zorgen prefabramen met lichttrechters voor licht. Waar die ontbreken, zoals aan de voorkant van een huis zonder voortuin, bieden spiroflex spiegelbuizen soms een oplossing, of glazen segmenten in de kamervloer.

Websites: www.sterkbeton.nl; www.kelderbouw.nl; www.vandenbergbeton.nl