Niemand durfde ooit een wedstrijd te staken

De discussie over beledigende spreekkoren bij voetbal wordt scherper. Ajax dreigt van het veld te stappen, de KNVB spreekt over wedstrijden zonder publiek.

`Keesie is een pyromaan' klonk het in 1982 van de voetbaltribunes. De toenmalige spits Kees Kist van AZ'67 en zijn vrouw werden ervan verdacht de eigen sportzaak in brand te hebben gestoken. Tot een veroordeling kwam het niet, maar Kist is nooit meer van de spreekkoren afgekomen.

Een paar jaar later. Ajax speelde de Eurocup 2-finale tegen KV Mechelen, waarin ook Nederlanders actief waren. `Aad de Mos is seropositief' klonk het uit duizenden kelen richting de trainer van de Belgische club. En ook spits Piet den Boer moest het ontgelden. Vooral zijn vrouw dan, want rijmen op zijn achternaam was niet moeilijk. Weer een paar jaar later waren ook Patrick Kluivert (dodelijk auto-ongeluk veroorzaakt) en Louis van Gaal (overlijden van echtgenote) doelwit van hatelijke spreekkoren.

Het zijn zomaar wat voorbeelden. De intensiteit van de spreekkoren – vooral tegen het `joodse' Ajax – is toegenomen, maar niemand kan beweren dat het fenomeen pas korte tijd bestaat. Zondag waren Ajax-aanvoerder Rafael van der Vaart en zijn vriendin het mikpunt van supporters van ADO Den Haag. Er volgde een reeks antisemitische scheldpartijen tegen zijn club. Zo erg dat trainer Koeman zich heeft voorgenomen bij een volgende gelegenheid van het veld te stappen. Ook de KNVB gaat nu verder dan ooit: de bond wil clubs voortaan straffen met wedstrijden zonder publiek, ook als hun niets kan worden verweten.

Dat is een breuk met het verleden. In de afgelopen jaren hebben beleidsmakers bij ministeries, gemeentes en clubs zich gebogen over manieren om een eind te maken aan het verbale geweld. Verantwoordelijkheden werden afgebakend, sancties in het vooruitzicht gesteld. Het meest recente resultaat was een overeengekomen `Beleidskader' in 2003, waarin een simpele procedure werd afgesproken. Bij spreekkoren éénmaal via de speaker waarschuwen, de tweede maal het spel tien minuten stilleggen, en houden de beledigingen aan, dan wordt de wedstrijd definitief gestaakt.

Simpel en doeltreffend, zo lijkt het. Maar directeur Van Eijden van Ajax vroeg zich gisteren af waarom nog nooit een wedstrijd in de eredivisie is gestaakt, alle spreekkoren ten spijt. Alleen in de eerste divisie (Haarlem - Stormvogels/Telstar in 2002) heeft een scheidsrechter ooit voortijdig voor het eindsignaal geblazen.

Het antwoord op de vraag van Van Eijden is simpel. Tot nog toe heeft niemand voor het staken van een wedstrijd de verantwoordelijkheid durven nemen, mede gezien de mogelijke consequenties van een voortijdig beëindigde wedstrijd, zoals een veldslag. Steeds keken gemeente, KNVB en de clubs elkaar na elk incident aan, met al dan niet verwijtende blik. Had de burgemeester moeten optreden, de scheidsrechter zelf actie moeten ondernemen of had in dit geval Ajax in Den Haag gewoon van het veld moeten lopen?

Dat elk incident wordt gevolgd door zwartepieten komt door de gemaakte afspraken. Discriminerende leuzen vallen onder de lokale driehoek (burgemeester, politie, officier van justitie), beledigende spreekkoren zijn voor de KNVB. Bij `kankerjoden' had burgemeester Deetman of zijn plaatsvervanger afgelopen zondag de stadionomroeper om actie moeten vragen. Bij `hoeren' en varianten daarop ligt die taak bij de scheidsrechter. Ingewikkeld?

Om verwarring te voorkomen stelde het Auditteam Voetbalvandalisme, onder voorzitterschap van Margo Vliegenthart, vorige maand voor om tot een ,,definiëring van spreekkoren'' te komen. ,,Omwille van de uniformiteit dient landelijk te worden vastgelegd welke spreekkoren als racistisch en discriminerend worden beschouwd''. Ook zonder die lijst leek de gemeente Den Haag zondagavond al haar straatje schoon te vegen. Na een waarschuwing van de speaker ,,zijn er volgens de waarnemers in het stadion geen discriminerende uitlatingen gedaan'', aldus de verklaring van Deetman. Alle (niet-discriminerende) scheldpartijen na die waarschuwing werden daarmee op het bordje van de KNVB gelegd. En scheidsrechter Ben Haverkort, de vertegenwoordiger van de voetbalbond, had volgens de gemeente tijdens de wedstrijd alleen zijn beklag gedaan over vuurwerk.

De voetbalbond stelde gisteren bij monde van Bart van Oostveen, manager competitiezaken, zich af en toe machteloos te voelen. ,,Als een club alles heeft gedaan om spreekkoren te voorkomen, dan kunnen wij geen sanctie opleggen''. Dat gaat wellicht veranderen: de bond stelt nu voor de clubs te straffen (wedstrijden zonder publiek) ook al is van verwijtbaar handelen geen sprake. In een begeleidend persbericht tracht de KNVB de bal weer op de helft van de gemeente te krijgen. ,,Een van de conclusies van het Auditteam is dat bij de bestrijding van discriminerende spreekkoren de lokale driehoek leidend dient te zijn''.

Na jaren van kwetsende spreekkoren begint er ook op het veld zelf beweging te komen. Ajax-trainer Ronald Koeman maakte gisteren bekend de volgende keer bij massale spreekkoren met zijn team van het veld te zullen lopen. Van de directie van Ajax NV heeft hij in elk geval de steun om zo te handelen. De club verklaarde gisteren verschillende malen ,,de drie punten in mindering'' dan op de koop toe te nemen. Blijkbaar is de mogelijkheid van het weglopen nooit eerder met de bond doorgesproken: volgens Van Oostveen van de KNVB bestaat de sanctie van drie punten in mindering niet. Of de wedstrijd wordt later uitgespeeld, er wordt opnieuw begonnen of de uitslag van het afgebroken duel wordt aangehouden.

Het voornemen van Koeman is opvallend, zeker omdat veel trainers tot nog toe weinig aandacht hebben besteed aan de spreekkoren. Het hoorde er nu eenmaal bij en moest vooral als maatschappelijk probleem worden gezien. Toen zondag om harde sancties werd geroepen wees trainer Frans Adelaar van ADO Den Haag er direct op dat dan ook andere clubs zouden moeten worden aangepakt. En Feyenoord-trainer Ruud Gullit beklaagde zich er zondag over dat zijn team korte tijd werd uitgefloten door de eigen supporters. Over de eindeloze vuurwerkgeluiden, die de bezoekende Twentenaren aan de ramp in Enschede moesten herinneren, geen woord.

HOOFDARTIKEL pagina 7

    • Erik van der Walle