`Kinderen kunnen dit niet aan'

Scholen werden opgeroepen vandaag een minuut stil te zijn voor Beslan. Veel scholen doen niet mee.

Precies om twaalf uur vanmiddag ging de bel. De vijftien leerlingen van groep acht stelden zich een beetje giechelend in een kring op. Eén meisje moest na een halve minuut van de juffrouw de kring uit omdat ze haar lachen niet kon houden. De meeste andere kinderen keken ernstig. Na een minuut klonk de bel weer. ,,Iedereen mag weer gaan zitten'', zei juf Ria Verschoor.

Alle kinderen van de Jan Antonie Bijlooschool in Rotterdam zijn een minuut stil geweest om het gijzelingsdrama in de Russische stad Beslan te herdenken. Groep acht heeft voordat ze stil waren in de kring met de juf gepraat over de gijzeling in de school van het Russische Beslan, waar bij zeker 335 doden vielen, onder wie veel kinderen. Rebecca vindt het heel zielig voor de kinderen. ,,Ze mochten niet drinken en niet naar de wc.''

,,Ze dronken hun eigen plas'', zegt Priscilla. ,,Het was juist zo'n feestelijke dag'', zegt een jongen, ,,ze hadden hun mooiste kleren aan.'' Melanie: ,,Er waren ook hele kleine baby's bij en als die huilden, hielden die mannen een pistool tegen het hoofd van de moeder. Ze wilden dat de baby ophield met huilen.'' De juf knikt ernstig. ,,Als je eraan denkt, krijg je het er helemaal koud van.''

De ,,vreselijke gebeurtenis op School nr. 1 in Beslan'', schreef minister Van der Hoeven (CDA, Onderwijs) vrijdag aan alle basisscholen, ,,houdt ons allen bezig. Ik zie en hoor het van leerlingen, leraren én ouders.'' Daarom riep ze in de brief op vandaag om twaalf uur een minuut stil te zijn, om de slachtoffers van het drama te herdenken. ,,Met elkaar kunnen we Beslan een klein steuntje in de rug geven.'' Zij sloot zich aan bij de oproep van voorzitter Borrell Fontelles van het Europees Parlement aan alle scholen in de Europese Unie om vandaag een minuut stil te zijn.

Klinkt sympathiek, zo'n blijk van medeleven, vindt directeur J. Ligthart van de protestants-christelijke Albert Plesmanschool in Rotterdam. Toch heeft hij ambivalente gevoelens bij de minuut stilte. ,,Rampen die kinderen op de televisie zien hebben grote impact'', zegt hij. ,,Dat moet je niet onderschatten. Je moet oppassen dat je niet een gevoel van onveiligheid gaat kweken.''

Op zijn school is besloten dat de kleutergroepen niet stil zullen zijn. In de andere groepen mogen de leerlingen zeggen wat ze willen: stil zijn of niet. Ligthart: ,,We praten uitgebreid over Beslan. De kinderen hebben er in de kring over gepraat en gebeden. Maar het is van de zotte dat de minister in een brief vertelt hoe kinderen aandacht aan Beslan moeten besteden.'' Voor veel scholen is de oproep een minuut stil te zijn de volgende in een reeks: ze waren al stil voor de aanslagen in New York, de vuurwerkramp in Enschede, de moord op het Terra College in Den Haag.

Het past in het `ritueeldenken' dat het onderwijs de laatste jaren is binnengekomen, zegt hoogleraar Pedagogiek Micha de Winter van de Universiteit Utrecht. De Winter: ,,Al sinds de tijd van de Verlichting zijn de ideeën van Rousseau leidraad geweest in het onderwijs. Kinderen worden op school weggehouden van het leed in de wereld. De school zoals we die nu kennen, is daar een representant van: een gebouw met een hek er omheen.''

Dat, zegt De Winter, is sinds een paar jaar radicaal veranderd. ,,De realiteit is dat kinderen buiten school gebombardeerd worden met informatie. Op de computer kunnen ze porno zien, op het jeugdjournaal worden de kinderen van Beslan getoond. Kinderen worden daardoor steeds meer mini-volwassenen en ook zo behandeld.''

En dat is een ,,gevaarlijke ontwikkeling'', zegt psycholoog en schrijver Martine Delfos. ,,Voor volwassenen is een minuut stilte zinvol, maar een kind beleeft zo'n moment op een heel andere manier. Zij vullen de stilte met gedachten over nare dingen, omdat ze geen besef hebben van afstand en tijd. Een kind denkt dus al snel dat het realiteit is dat scholen worden aangevallen door terroristen. Zij begrijpen niet dat Beslan ver weg ligt. De Efteling is toch óók ver?''

Probleem bij rituelen als een minuut stilte is volgens Delfos dat ze altijd door volwassenen bedacht worden. En die verplaatsen zich nu eenmaal moeilijk in de belevingswereld van kinderen. ,,Als zo'n minuut echt als eerbetoon bedoeld is, laat ze dat dan invullen op hun eigen manier. Dat moeten wij niet voor ze bedenken.''

Om diezelfde reden doen de openbare basisscholen in Utrecht vandaag niet mee aan de minuut stilte. Het bestuur van de Stichting Openbaar Primair Onderwijs in Utrecht heeft de 31 aangesloten scholen opgeroepen op hun eigen manier aandacht te besteden aan het gijzelingsdrama, zegt secretaresse Leidy de Jong. ,,Kinderen krijgen een maatschappelijke druk opgelegd die ze niet kunnen aankunnen. De problematiek is te groot, met name voor de jongste kinderen geldt dat.''

Sommige Utrechtse scholen besteden vandaag in de bovenbouw wel aandacht aan Beslan, bijvoorbeeld door een teken- of schrijfopdracht. De Jong: ,,Wij willen ze ruimte geven op hun eigen wijze hun gevoelens te uiten. Dat is wat anders dan een minuut stil zijn omdat Van der Hoeven dat wil.''

Hoogleraar De Winter is het niet met de scholen eens. Juist omdát er zo veel leed op televisie te zien is, moet ook de school de beelden van de gijzeling een vorm geven. ,,Buiten school worden kinderen gebombardeerd met narigheid. Het is daarom goed dat kinderen in de vertrouwde omgeving van de school hier aandacht aan besteden. Je maakt het leed iets begrijpelijker. En weghouden kan niet meer.''

Martin Vet, directeur van de Jan Antonie Bijlooschool, vindt de gezamenlijke actie juist een goed initiatief. ,,Niet meedoen zou ook gek overlomen op de kinderen. Ze zien vanavond op het Jeugdjournaal dat kinderen stil waren. Dan denken ze: hé, waarom wij niet? Dan lijkt het net alsof wij het hier op school toch niet zo belangrijk vinden.''

De leerlingen van de Jan Antonie Bijlooschool moeten nog veel aan denken aan wat ze op televisie over Beslan zagen. Priscilla Turkenburg (12): ,,Eerst was ik heel bang dat het hier ook zou gebeuren.''

,,Ik durfde niet meer naar de gymzaal'', zegt Diana Bouchayoa (12).

,,Maar de juffrouw zei dat ze niet gelooft dat zoiets hier gebeurt'', zegt Pricilla. ,,Ze zei dat de politie hier heel goed oplet.''

,,Het gebeurt altijd in andere landen'', zegt Perry Schmidt (11). Hij heeft er thuis met zijn moeder over gesproken. ,,Áls het hier zou gebeuren, zou ik proberen te ontsnappen'', zegt hij. ,,Maar mijn moeder zei dat ze je dan in je rug schieten. Mijn moeder moest bijna huilen toen ze het zag.''

Alledrie hebben ze erover gedroomd. Perry eergisteren nog, zegt hij. ,,Ik droomde dat als de telefoon bij ons thuis zou rinkelen het huis zou ontploffen. Ik denk dat ik er vanacht weer over ga dromen.''

    • Sheila Kamerman
    • Guus Valk