Anthony Hopkins in Deventer

Het is deze week zestig jaar geleden dat op zondagmorgen 17 september 1944 in Arnhem het luchtalarm afging. `De Slag' was begonnen, hij zou eindigen in een bloedbad. Dat had de Poolse generaal Stanislaw Sosabowski ook voorspeld tegenover de geallieerde bevelhebbers, maar die toonden zich doof: de Poolse commando's werden geacht de Britten te versterken die in Arnhem waren omsingeld. Maar de versterkingen konden Arnhem niet tijdig bereiken, en na dagen durende gevechten zagen de geallieerden zich gedwongen zich terug te trekken. De brug over de Rijn bleek een brug te ver.

In de documentaire die de EO morgenavond uitzendt en waar Netwerk vanavond een item aan wijdt komt de Duitse Wehrmacht-soldaat Gerhard Claus aan het woord: ,,Montgomery dacht: de Duitsers, die hebben we na Normandië uit Frankrijk verjaagd, nu is het nog een klein klusje om ze bij Arnhem weg te krijgen. Hij heeft ons in ieder geval onderschat.''

In de zomer van 1976 werd in Deventer de film Een brug te ver opgenomen, waaraan Andere tijden vanavond aandacht besteedt. Arnhem bleek ongeschikt: de naaste omgeving van de bewuste Rijnbrug was volgebouwd met hoogbouw en ook het vele verkeer vormde een beletsel. Deventer werd overspoeld met sterren (er werd lacherig gesproken van `A star too many') die het slaperige stadje het aanzien van Hollywood gaven. Peter Faber (,,ik heb niet eens auditie gedaan'') stond van de ene op de andere dag handen te schudden met onder anderen Gene Hackman, Anthony Hopkins en Edward Fox. De verdiensten waren, zeker voor die tijd, enorm: 68 gulden per achturige werkdag en voor elk uur dat daarbij kwam, kregen de acteurs 10 gulden. Musea en particulieren stonden Duitse, Engelse en Amerikaanse gevechtsvoertuigen af, figuranten stroomden in groten getale toe, cafés haalden dagomzetten van ruim 4.000 gulden. Eén figurant viel snel af: die was tijdens de oorlog lid geweest van de SS en ging er nu prat op een echte SS-officier te mogen spelen. Op de vraag aan Faber of hij zich nog een zin herinnerde die hij had uitgesproken, zegt hij lachend: ,,I shot them from the hip.'' Een enige uitzending.

Netwerk, EO, Ned.1, 20.30-21.07u.

Andere tijden, NPS/VPRO, Ned.3, 20.55-21.30u.

De Slag om Arnhem, EO, Ned.1, morgen 22.50-23.55u.

    • Anna Visser