Schoonmaker van het WTC op het podium (Gerectificeerd)

In de Amsterdamse Stadsschouwburg kwamen politiek en theater bijeen voor het Grote Gala van het Terrorisme. Onhandige presentatoren stonden een vruchtbare uitwisseling in de weg.

,,De oorlog tegen het terrorisme, the war on terror, is niet te winnen.' Dit zei afgelopen zaterdagavond Edwin Bakker in de Amsterdamse Stadsschouwburg. Bakker, verbonden aan het instituut Clingendael als deskundige op het gebied van internationaal terrorisme, deed deze uitspraak tijdens Het Grote Gala van het Terrorisme, een thema-avond over terreur. Wereldwijd werd `9/11' herdacht. De vragen die aan de orde kwamen, hadden betrekking op de angst voor terreur en de mondiale gevolgen van de aanslagen op de Twin Towers en het Pentagon op 11 september 2001.

De matig bezochte avond, gepresenteerd door Marcia Luyten en Pieter Hilhorst, hield het midden tussen discussie en theater. Bij de entree werden de bezoekers gescreend op connecties met het Midden-Oosten en onderzocht op mogelijke wapens, alsof de schouwburg de terminal van een vliegveld was. Een omroepster liet weten dat `mannen met zwarte baarden zich moeten melden' en of `de eigenaar van een onbeheerd Hema-tasje zich bekend wil maken'.

Melle Daamen, directeur van de Stadsschouwburg, wil met deze thema-avonden de wereldpolitiek bij het theaterpodium betrekken. Behalve deskundigen bestonden de deelnemers uit columnisten, toneelspelers en muzikanten.

Cabaretier Micha Wertheim las ter opening een column voor waarin hij de aanslagen van `9/11' bagatelliseerde. Hij was er trots op eerder dan zijn broer op televisie de vliegtuigen te hebben gezien die zich in de torens boorden. Het verkeer eist jaarlijks meer slachtoffers dan de aanslagen van Al-Qaeda, betoogde Wertheim. Deze oppervlakkige toon viel verkeerd bij Afshin Ellian, rechtswetenschapper aan de Universiteit van Leiden. Hij zei dat het niet om aantallen gaat, maar om onschuldige slachtoffers. Volgens Ellian lijdt Nederland aan ,,gebrek aan zelfkennis omdat het de problemen in de wereld niet serieus neemt'.

Cees Wiebes, docent Internationale Betrekkingen aan de Universiteit van Amsterdam, betoogde dat de verschillende terroristische organisaties van nu nauwelijks zijn te traceren. Wiebes: ,,In tegenstelling tot hiërarchisch gestructureerde groeperingen als RAF of Baader-Meinhof opereren de volgelingen van Osama Bin Laden onzichtbaar. Er zou meer samenwerking moeten komen tussen de internationale inlichtingendiensten, maar dat blijkt in de praktijk onmogelijk.'

De uitgenodigde deskundigen gaven blijk van betrokkenheid en inzicht, hoewel ze te weinig het woord kregen. Mede door de vaak onhandige of ongeduldige vraagstelling van de presentatoren konden zij zich helaas niet nauwkeurig uitdrukken. Zo moesten zowel de zaal als deskundige Wiebes wat grinniken toen presentatrice Luyten aan Wiebes de vraag stelde of `de algemene inlichtingendienst infiltranten heeft bij de Al-Qaeda'. Wiebes kon niet anders dan deze vraag ontkennend beantwoorden, juist door de ongrijpbaarheid van het terroristische netwerk. Bovendien, zo beklemtoonde Wiebes, opereert Al-Qaeda op tal van verschillende locaties: ,,De terroristen die de vliegtuigen bestuurden die het WTC binnendrongen konden vliegles nemen in Phoenix. Andere groeperingen trainen in het onherbergzame grensgebied van Afghanistan.'

Ter afwisseling van de discussies droegen acteurs van het gezelschap ZT Hollandia monologen voor, geschreven door Pieter Hilhorst. Hierin komen onder meer een schoonmaker van het WTC en een terrorist aan het woord. Zowel in politiek als artistiek opzicht vormde de column van Nazmiye Oral het hoogtepunt van de gala-avond: zij stelde onomwonden dat haar opvoeding dezelfde is als die van de terroristen en op indrukwekkende wijze schetste zij de verwarring die de Nederlandse moslimgemeenschap trof na de aanslagen. Het goede idee van schouwburgdirecteur Daamen om politiek en theater samen te brengen is slechts ten dele geslaagd. De presentatoren eisten de avond te veel op. Hierdoor kwam het werkelijke thema, de gevolgen van de terreuraanslagen, te weinig aan bod.

Rectificatie

Wertheim

In het artikel Schoonmaker van het WTC op het podium (13 september, pagina 3) staat dat cabaretier Micha Wertheim een vergelijking maakte tussen slachtoffers van de aanslagen in Amerika op `9/11' en verkeersdoden. Het onderwerp kwam ter sprake in de discussie na de bijdrage van Wertheim, maar hij maakte de vergelijking niet.

    • Kester Freriks