Vluggerlegende

Afgelopen maandag stierf Genrich Tsjepoekaitis, iets meer dan een week voor zijn 69ste verjaardag. In de internationale schaakwereld is zijn naam nauwelijks bekend, maar door de Russen wordt hij een legende genoemd.

Hij was geen profschaker, maar elektrisch lasser. De hoogste titel die hij in het schaken verwierf was de bescheiden sovjettitel `meester in de sport'. Zijn roem in Rusland dankte hij aan zijn bekwaamheid in het snelschaak en in zijn beste jaren deed hij daarin niet onder voor grootheden als Kortchnoi, Petrosian en Tal.

Hij werd vijf keer snelschaakkampioen van Leningrad en later nog een keer van St. Petersburg. De Russische schaakjournalist Misja Savinov vertelt dat het Petrosian een keer door zijn vrouw Rona verboden werd om aan het snelschaakkampioenschap van Leningrad mee te doen. ,,Als je meedoet en Kortchnoi of Bronstein wint het toernooi, dan kan ik dat verdragen, maar stel je voor dat Tsjepoekaitis het wint'', zou Rona toen gezegd hebben.

`De koning van het zorgeloze schaak' noemde Tsjepoekaitis zichzelf ironisch. Hij wist dat er wel wat mankeerde aan zijn manier van schaken. Hij had nooit echt willen studeren en in de openingen en in het eindspel voelde hij zich zwak.In het middenspel beleefde hij fantastische avonturen.

Zo'n stijl komt inderdaad in het snelschaak het best tot zijn recht. ,,Je hoeft niet goed te spelen als je de tegenstander maar de gelegenheid geeft om slecht te spelen'', was zijn devies en aan Savinov legde hij uit hoe hij dat in de praktijk deed: ,,Ik vermijd het om de spanningen in een stelling op te heffen en geef mijn tegenstander de grootst mogelijke keus, in de hoop dat hij de verkeerde vrouw kiest.''

Genna Sosonko kende hem goed toen hij zelf nog in Leningrad woonde. Ze schaakten, ze praatten over schaken en over poëzie en literatuur en ze maakten grappen, vaak tot het ochtend werd. Tsjepoekaitis moest dan weer gaan lassen, maar dat vond hij niet erg. Was hij echt zo sterk als de Russen nu zeggen? Sosonko vertelde dat hij Tsjepoekaitis een keer een lange serie partijen met Tal had zien spelen en dat Tal toen zwaar verslagen werd.

Wie vluggertjes van Tsjepoekaitis wil zien kan er veel vinden in het archief van de Internet Chess Club, waar hij er onder het pseudoniem SmartChip bijna twintigduizend speelde. Tot de allersterkste vluggeraars op die club behoorde hij overigens niet, misschien omdat hij pas op latere leeftijd met de computermuis vertrouwd raakte.

De partij die hier volgt was er een met klassieke bedenktijd en werd gespeeld in de Spartakiade van Leningrad in 1967. Als deze partij een maatstaf is, was Tsjepoekaitis ook in het klassieke schaak een koning van de zorgeloosheid. Onbekommerd offert hij een kwaliteit en een stuk, hij komt gewonnen te staan, laat zich dan een dame ontfutselen, maar gaat blijmoedig door alsof hij een vluggertje speelt. Het moet Roeban vreemd te moede zijn geweest toen hij de partij opgaf.

Wit Tsjepoekaitis-zwart Roeban, Spartakiade Leningrad 1967

1. d2-d4 Pg8-f6 2. c2-c4 g7-g6 3. Pb1-c3 c7-c5 4. d4xc5 Lf8-g7 5. a2-a3 Een zeldzame zet. Wit probeert zijn pion op c5 te behouden. 5...0-0 6. Pg1-f3 Pb8-a6 7. b2-b4 Pf6-e4 8. Pc3xe4 Hij moet er een kwaliteit voor geven, maar dat doet hij graag. 8...Lg7xa1 9. h2-h4 La1-g7 10. h4-h5 b7-b6 Dit geeft wit de gelegenheid om bliksemsnel zijn dame in de aanval te brengen. 11. h5xg6 h7xg6 12. Dd1-d5 Pa6-c7 13. Dd5-g5 d7-d5 14. Dg5-h4 f7-f6 15. Pe4-g5 f6xg5 16. Dh4-h7+ Kg8-f7 17. Pf3xg5+ Kf7-f6 18. e2-e4 e7-e5 19. f2-f4 Met een toren minder voert wit zijn aanval met groot elan. 19...Dd8-e8 20. Pg5-f3 Pc7-e6 21. f4xe5+ Kf6-e7

jmimkdMm

aMmMfMcK

MaMmhmgm

mMAgAMmM

MAGmGmMm

AMmMmHmM

MmMmMmGm

mMCMFImJ

22. Dh7-h4+ Maar dit is fout. Hij had meteen 22. cxd5 moeten doen, bijvoorbeeld 22...Th8 23. Lg5+ Kf7 (of 23...Kf8 24. Dxh8+) 24. dxe6+ Dxe6 25. Dxg7+ Kxg7 26. Lf6+ en wit wint. 22...Ke7-f7 23. c4xd5 Tf8-h8 Nu blijft zwart veel materiaal voor. 24. d5xe6+ Kf7-g8 25. e6-e7 Lc8-e6 26. Dh4xh8+ Lg7xh8 27. Lc1-g5 Met slechts een stuk en een paar pionnen voor zijn dame gaat wit verder alsof er niets aan de hand is. 27...De8-c6 28. Ke1-f2 Dc6xe4 29. Lf1-b5 Le6-f7 Veel beter was eerst 29...Dc2+, waarna zwart gewonnen blijft staan. 30. Th1-d1 Nu is het weer in orde voor wit. Een aardige variant is 30...bxc5 31. Td8+ Kh7 32. e6 met beslissend voordeel voor wit. 30...Lh8xe5 31. Td1-d8+ Kg8-g7 32. Lb5-d3 Wit staat weer gewonnen. 32...De4-g4 33. Td8xa8 Le5-g3+ 34. Kf2-f1 Dg4-e6 35. Ta8-f8 De6-b3 36. Tf8xf7+ Kg7xf7 37. Ld3xg6+ Zwart gaf op.