Vergoeding maakt ontslag eenvoudig

Vrijwel nergens is ontslag zo gejuridiseerd als in Nederland. Er kunnen vergunningen, wachttijden, advocaten, commissies, sociale plannen en zelfs rechters aan te pas komen. Heel wat advocaten hebben arbeidsrecht als specialisatie en staan werkgevers of werknemers bij. De werknemer die zijn ontslag lang via instanties blijft aanvechten, kan met een flinke som naar huis gaan.

Wat een verschil met het meest gejuridiseerde land van de wereld, Amerika, waar ontslag juist weer heel eenvoudig is en juristen er vrijwel nooit aan te pas komen. Dat Amerikaanse model heeft allerlei nadelen. Het strookt niet met het Rijnlandse model van stabiele, onhiërarchische arbeidsverhoudingen.

Gemakkelijk ontslag bevordert wel de werkgelegenheid. Een werkgever die snel van mensen af kan, neemt hen ook eerder aan. Nu worden hele categorieën – ouderen, gehandicapten – van de arbeidsmarkt geweerd omdat de werkgever het niet met hen aandurft. Of jongere werknemers blijven hangen in series tijdelijke contracten. Elke vereenvoudiging van de ontslagprocedure is een verbetering. Vandaar dat de werkgevers sinds tien jaar steeds meer kiezen voor de snellere procedure via de kantonrechter. Deze maakt het overbodig een ontslagvergunning aan te vragen.

De werkgever dient zijn ontslagen werknemer doorgaans wel een schadevergoeding mee te geven volgens de zogeheten kantonrechtersformule, uitgedrukt in maanden salaris. Voor een dienstjaar wordt gemiddeld een maand salaris meegegeven afhankelijk van de omstandigheden van het ontslag. Boven de vijftig tellen die dienstjaren zwaarder. Dankzij deze vereenvoudiging duren ontslagprocedures minder lang en daar hebben werkgevers geld voor over.

Het kabinet wil nu de ontslagvergoeding in mindering brengen op de WW-uitkering van de ontslagene. Dat is op het eerste gezicht een plausibele maatregel. Als een potentiële bijstandtrekker zijn huis moet opeten voor hij recht krijgt op zijn uitkering, dan zou een WW'er dat net zo goed moeten doen. WW is alleen voor degene die niet anders kan. Wie geen WW krijgt, zal eerder werk zoeken, voorspelt minister De Geus op basis van internationaal onderzoek. Het resultaat is dat de WW-premie kan worden verlaagd dankzij de ontslagvergoedingen.

Daar kan tegenin worden gebracht dat de bijstand een uiterste redmiddel is waarvan de WW of de WAO, beide verzekeringen, de werklozen of zieken tijdelijk of permanent vrijwaren. WW'ers of WAO'ers hoeven hun huis niet op te eten, dus waarom zou dat wel gelden voor een in salarismaanden uitgedrukte schadevergoeding? De dreiging van een mogelijk forse schadevergoeding is ook een waarborg tegen lichtvaardig ontslag.

Het belangrijkste tegenargument is van praktische aard. Aftrek van de WW maakt een ontslagvergoeding meestal zinloos, zeker voor de lagere inkomens en voor mensen die weinig kans maken op de arbeidsmarkt. Speciaal de minder kansrijke mensen waar de werkgever van af wil, zullen hun ontslag langer aanvechten. Verdere juridisering dus. Het kabinet heeft nog geen beperking van het juridische verweer tegen ontslag aangekondigd.

De maatregelen van De Geus zijn denkbaar als vrijwel iedereen – jong of oud – meteen weer aan de slag komt. Dan is ontslag niet zo schadelijk. Maar zolang er een ruim overschot is aan werknemers, kan ontslag beter worden versoepeld door de smeerolie van een ontslagvergoeding die niet in mindering wordt gebracht op een WW-uitkering.