Kom, kijk en ontmoet de rechter

Vreemde ogen dwingen.

Bestuurders die weten dat zij over hun gevoerde beleid verantwoording moeten afleggen aan belanghebbenden letten beter op dan bestuurders die geen tekst en uitleg hoeven te geven.

Onafhankelijk toezicht is een maatschappelijke trend én een groeimarkt. Bijna iedereen doet `t. Bedrijven hebben hun commissarissen, raden van toezicht doen het bij scholen, universiteiten, ziekenhuizen en zorginstellingen, commissarissen zien toe op woningcorporaties, toezichtsraden controleren cultuurinstellingen en goede doelenclubs. En ook de pensioenwereld wil het gaan invoeren, bleek deze week. En gisteren ging het kabinet ook akkoord met een aparte toezichthouder op de hele zorgsector: de Zorgautoriteit.

Effectief toezicht moet misslagen en schandalen helpen voorkomen. Gezien de kosten van boekhoudschandalen, de verliezen van beleggers en het reputatieverlies is goed toezicht een kostenpost die zichzelf terugverdient.

Hoe meer afstand de overheid neemt door taken af te stoten aan zelfstandige organisaties, hoe groter het belang van regels voor toezicht. Het is de paradox van liberalisering en regelgeving.

Maar de praktijk is afremmen en gasgeven tegelijk. Minister Donner van Justitie kwam deze week met wat vertraging met zijn nota over het ondernemingsrecht. Hij beperkt de criteria waarbij een onderneming verplicht is een raad van commissarissen met uitgebreide bevoegdheden te hebben: van honderd werknemers nu, naar duizend werknemers in de nota. Maar tegelijkertijd verruimt de minister van Justitie de kring van bedrijven met verplichte toezichthouders tot en met ondernemingen met een ,,zekere maatschappelijke importantie'' en wil hij het (onafhankelijke) toezicht inkaderen op ,,grote maatschappelijke entiteiten'' die geen NV of BV zijn.

Donners collega Hoogervorst van Volksgezondheid heeft al aangekondigd dat elke zorginstelling een raad van toezicht moet hebben en dat belanghebbenden, zoals personeel, ook naar de rechter kunnen stappen om conflicten tussen toezichthouders en bestuurders te doorbreken.

Donner gaat echter nog een stapje verder: hij schuift de rechter die deze conflicten moet toetsen, de Ondernemingskamer van het Amsterdamse gerechtshof, naar voren als een onderscheidend element. Het kan de aantrekkingskracht van Nederland bevorderen. Staat de advertentie-campagne in de Financial Times en The Wall Street Journal al op stapel? Investeer in Nederland, het land met de rechter die er wel pap van lust.