Het recht om sloom te zijn, pardon slow

Het begon met Slow Food, maar inmiddels is er Slow Sex, Slow School, Slow Work - het hele leven moet slow. Monique Snoeijen spreekt met Slow-goeroe Carl Honoré over genieten van traagheid.

Vreet u zich op van ellende als u in de rij voor de kassa staat? Steekt u vaak over met rood licht? Zit u bellend op de fiets? Eet u uw magnetron-maaltijd op voor de televisie?

Bij de Canadees/Britse free-lance journalist Carl Honoré viel het kwartje toen hij op het punt stond het boek The One-minute Bedtime Story te kopen om het voorleesritueel met zijn zoontje sneller te kunnen afwerken. Waar was hij nu helemaal mee bezig? ,,Ik ben een vrekkige Scrooge met een stopwatch geworden en het besparen van tijd, een minuutje hier, een paar seconden daar, is mijn obsessie'', schrijft hij in zijn deze week in Nederland verschenen boek Slow. Een Wereldwijde revolutie. ,,Ik ben niet de enige. Iedereen om me heen – collega's, vrienden, familie – zit gevangen in dezelfde maalstroom.''

Honoré besluit een eind te maken aan zijn time-poor bestaan en stelt zichzelf de journalistieke opdracht uit te zoeken ,,welke prijs we betalen voor onze haast en of het mogelijk is om het kalmer aan te doen in een wereld die geobsedeerd is met een almaar hoger tempo''. Nu de schellen hem van de ogen zijn gevallen ziet Honoré opeens, wereldwijd, de tekenen van een nieuwe Slow-beweging: in keukens, kantoren, concertzalen, fabrieken, sportscholen, stadswijken, ziekenhuizen en slaapkamers; overal proberen mensen te genezen van de `haastziekte' en het tempo van het leven te vertragen.

LANGZAAM LEREN

Bijvoorbeeld op de universtiteit van Harvard. Elke nieuwe Harvard-student krijgt voorafgaand aan het eerste schooljaar een brief thuis gestuurd met de titel `Slow Down'. Daarin stelt de decaan dat studenten meer hebben aan hun universitaire opleiding – en aan hun leven – als ze minder doen; je kunt beter minder dingen doen, maar dan goed. En hij waarschuwt voor een te volle agenda. ,,Momenten zonder afspraken zijn geen vacuüm dat meteen moet worden gevuld'', schrijft hij. ,,Op die momenten krijgen de andere dingen in je hoofd de kans zich op een creatieve manier te hergroeperen, zoals het lege vierkant in een 4x4-puzzel het mogelijk maakt de andere vijftien vierkantjes te verschuiven.''

Minder werken en toch beter presteren, dat dat kan ontdekte ook de managers van drie Amerikaanse Marriott-hotels toen ze het `presenteïsme' in hun bedrijf probeerden te bestrijden. Op een dag kreeg het personeel te horen dat ze voortaan naar huis mochten als ze klaar waren met hun werk, hoe laat het ook was. De leidinggevenden gaven zelf het goede voorbeeld en gingen open en bloot om vijf uur 's middags naar huis, of soms nog eerder. ,,Na drie maanden'', schrijft Honoré, ,,was er een culturele revolutie gaande. Personeel dat vroeg vertrok of tussen de middag om persoonlijke redenen even iets anders ging doen, hoefde niet meer de vernedering te ondergaan van afkeurende gebaren of grapjes. Integendeel, mensen begonnen zich te interesseren voor wat hun collega's in hun vrije tijd deden.'' Bedrijfsleiders werken nu gemiddeld vijf uur per week minder, en omdat overwerk niet meer de norm is, zijn ze extra gemotiveerd om efficiënt en snel te werken als de situatie daar om vraagt.

Conclusie van de manager die de verandering doorvoerde: `Eén van de belangrijkste dingen die we leerden, was dat mensen even productief kunnen zijn en soms nog productiever als ze minder werken.'

LANGZAME SEKS

In zijn studieuze boek doet Honoré verslag van zijn reis over de wereld op zoek naar onthaasting. In Tokio praat hij met de oprichter van de Japanse Club voor Traagheid, in Engeland bezoekt hij een Snelheidsbewustwordingscursus en een Tantra-workshop (langzame, spirituele seks), in Noord-Amerika ontdekt hij SuperSlow-trainen (heel traag gewicht heffen) en in Spanje doet hij in een siësta-salon een dutje.

De tijdvertragers die hij overal ontmoet, zo benadrukt Honoré met grote regelmaat, zijn geen ,,new age-types'' of ,,mensen die zich willen verstoppen in een sepia-kleurige kopie van het verleden''. Neem bijvoorbeeld de president-directeur van Ford Motors, Bill Ford, die ,,een meditatie-adept'' is geworden, volgens Honoré toch ,,een van de minst zweverige mensen op aarde''. En de mensen die nu een spannend, snel leven met een goede baan verruilen voor een ontspannen, eenvoudiger bestaan (de zogenoemde downshifters) zijn niet – zoals de tijdvertragers uit de hippie-generatie – gedreven door politieke of ecologische motieven, schrijft Honoré, maar vooral door de wens van hun leven te genieten. ,,Ze zijn bereid met minder geld te leven in ruil voor tijd en een lager tempo.'' Volgens een Brits marktonderzoek zal het aantal downshifters in Europa toenemen van twaalf miljoen in 2002 tot zestien miljoen in 2007.

LANGZAAM ETEN

Natuurlijk ging Honoré ook naar Italië, naar Bra, een klein stadje ten zuiden van Turijn. Hier ontmoet hij Carlo Petrini, de Italiaanse grondlegger van veruit de meest succesvolle Slow-beweging: Slow Food. De idee: door te genieten van ambachtelijk bereide lokale producten lever je tegelijkertijd een bijdrage aan de biodiversiteit, duurzame landbouw, de culturele identiteit van een gebied en de lokale economie. De beweging doet haar best om met uitsterven bedreigde delicatessen te redden, dat is bijvoorbeeld gelukt met linzen uit de Abruzzen, Ligurische aardappels, ongebleekte selderij uit Trevi, abrikozen uit het gebied rond de Vesuvius en paarse asperges uit Albenga. Slow Food-activisten organiseren wereldwijd diners, workshops en lezingen op scholen om propaganda te maken voor het idee dat het goed is de tijd te nemen voor de maaltijd. En dit jaar zijn in Pollenzo, bij Bra, de eerste studenten begonnen aan de Universiteit voor Gastronomische Wetenschappen; zij verdiepen zich volgens Honoré niet alleen in de wetenschap van het voedsel, ,,maar ook in de geschiedenis en het sensuele karakter ervan''.

Inmiddels heeft de Slow Food-beweging in Italië een bredere culturele discussie op gang gebracht over de voordelen van een minder gehaast leven. ,,Het is niet eenvoudig om tegen de stroom in te zwemmen'', vertelt de burgemeester van Bra aan Honoré, ,,maar we vinden dat je een stad het best kunt besturen aan de hand van de Slow-filosofie''. Dat wil zeggen: plezier gaat voor winst, mensen gaan voor bedrijven, rust gaat voor snelheid. Meer dan dertig steden hebben zich aangesloten bij de Città Slow-beweging.

En Italië zou Italië niet zijn als Bra niet ook de bakermat was van de Slow Sex-beweging. Oprichter Alberto Vitale vond het principe van Petrini – de tijd nemen brengt groter sensueel genot - ook uitstekend toepasbaar in bed. Zongen de Pointer Sisters niet al in 1981 in hun nummer Slow Hand: `When it comes to love I need a slow hand'? Dus houdt Vitale sinds 2002 met lezingen ,,een kruistocht tegen de cultuur van het vluggertje''. ,,Overal in de wereld is een groeiend verlangen naar onthaasting'', zegt de Italiaan in Slow. ,,Volgens mij kun je daar het beste mee beginnen in bed.''

Tja, la dolce vita. Honoré begrijpt ook wel dat niet iedereen in een mediteraan dorpje kan wonen om onder de vijgenboom te gaan zitten wachten tot er een vrucht naar beneden valt. Hij wil `de snelheidscultus' ook niet vervangen door een `traagheidscultus'. Het roer hoeft ook niet radicaal om van Honoré. Zelf voelt hij zich veel beter sinds hij zijn horloge in een la heeft gestopt, vaker kookt, meer leest en met grote regelmaat zijn mobiele telefoon uitzet. En totdat de kinderen ouder zijn, tennist hij niet meer. ,,Wat de wereld nodig heeft en de Slow-beweging biedt'', schrijft hij, ,,is een middenweg, een recept voor een combinatie van la dolce vita met de dynamiek van het informaticatijdperk. Het geheim is evenwicht: in plaats van alles sneller doen, moeten we alles in het juiste tempo doen: tempo giusto.''

Dit weekeinde komt Honoré naar Nederland, waar hij onder meer de Slow Food-manifastie in de Kunsthal in Rotterdam bezoekt. Een telefonisch gesprek vooraf:

U heeft het er maar druk mee, met `slow' zijn

,,De promotie van mijn boek is op dit moment inderdaad een full time job: ik ren van het ene radio-interview naar het volgende televisiegesprek. Mijn boek is inmiddels in Canada, Engeland en Italië een bestseller. Dat geeft aan hoe ontvankelijk mensen op dit moment zijn voor de Slow-boodschap.''

De Japanse reclamewereld die het woord Slow gebruikt om sigaretten en appartementen mee te verkopen, yuppen die in hun Roadstar naar hun lapje grond rijden om te kijken hoe de ruccola en de pepertjes erbij staan, en het blad Vanity Fair dat SuperSlow-trainen `een van de hipste trainingsmethoden' noemt. Slow lijkt me vooral een snelle trend.

,,Slow is bijna een merk geworden. Dat vind ik niet erg. Slow was een vies woord, dat is helemaal aan het veranderen. Er bestaat een grote algemene afkeer van de constante haast en de krankzinnige snelheid van ons leven. Ik ben niet de eerste die daarover schrijft. Paul Lafargue schreef al in 1883 Le droit à la paresse (Het recht op luiheid). Maar blijkbaar verschijnt mijn boek op het goede moment en raak ik een snaar. Ik ontmoet veel lezers die me dankbaar zijn omdat ik hen de ogen heb geopend en hen de taal heb gegeven om hun probleem te kunnen benoemen en oplossen.''

Paarse asperges uit Albegna. Weet u wat dat kost?

,,Er is niks mis mee als mensen geld kunnen en willen uitgeven aan ambachtelijke, lokale delicatessen. Maar je hoeft niet per se witte truffel over je verse pasta te schaven. Iemand met minder geld kan ook ontdekken dat pasta met een zelfgemaakte saus van tomaten van de boer lekkerder is dan een kant-en-klare lasagne uit de supermarkt, dat is vaak nog goedkoper ook.

Onlangs sprak ik een Amerikaanse alleenstaande moeder die met drie banen jongleerde om rond te kunnen komen. Haar wake-up call kwam toen ze op de verjaardag van haar 7-jarige dochter – terwijl ze onderweg was van het ene naar het andere werk – met haar mobiele telefoon naar huis belde om het meisje te feliciteren. Dat zette haar aan het denken. Ze liep al haar uitgaven eens langs en kwam tot de ontdekking dat als ze haar mobiele telefoon zou opgeven, ze met een baan minder ook best kon uitkomen.''

Minder uren maken. Dat wil iedereen wel, vooral onder werktijd. Maar wat vindt de baas daarvan?

,,We staan nog maar aan het begin van een revolutie. In de Verenigde Staten beginnen nieuwe sociale ontwikkelingen altijd in de rechtszaal. Wal-mart en Starbucks zijn al voor de rechter gedaagd door werknemers die vinden dat ze te veel onbetaald moesten overwerken. De bedrijven hebben verloren. In deze gevallen was de schuld makkelijk bewijsbaar omdat er een duidelijk contract voor een bepaald aantal uren was. Maar ik voorspel dat bijvoorbeeld ook managers – die niet een voorgeschreven aantal uren moeten werken – naar de rechter zullen stappen. Het is de schuld van het bedrijf, zullen ze zeggen, dat mijn vrouw bij me weg is, dat ik mijn kinderen niet heb kunnen zien opgroeien en dat ik fysiek een wrak ben. Er is een kritisch punt bereikt: mensen willen geen slaaf van de klok meer zijn.''

Slow Food-manifestatie: In de Kunsthal in Rotterdam wordt dit weekeinde de `Kunsthal Kookt-manifestatie, Festival van de Echte Smaak' gehouden. `Slow-auteur' Carl Honoré is er rond lunchtijd, en om 18 u vanmiddag, zaterdag, zal daar de Nederlandse vertaling van het boek `Slow Food - Over het belang van smaak' van Carlo Petrini gepresenteerd worden.

    • Monique Snoeijen