Burger betaalt prijs, beknotting rechtstaat dreigt

De veiligheid van het individu lijkt belangrijker te worden dan de vrijheid van het individu, zo lijkt het wel. Een Amerikaanse rechter en een Nederlandse advocaat spreken zich uit.

,,Mensen moeten begrijpen dat hoe rechtelozer en crimineler een samenleving wordt, hoe meer rechten zij zullen moeten opgeven.'' Voor de Amerikaanse opperrechter Antonin Scalia ligt het eenvoudig: dat is de prijs die moet worden betaald in de oorlog tegen terreur. De in Nederland werkende advocate Britta Böhler waarschuwt daarentegen dat de rechtstaat in gevaar is. ,,Wie de verworvenheden van de rechtstaat wil verdedigen door deze op te geven, heeft die strijd meteen verloren.''

Scalia, een als conservatief bekend staand lid van het Hooggerechtshof, en Böhler, een advocaat die een aantal grote politiek getinte strafzaken op haar naam heeft staan, worden vandaag in deze krant geïnterviewd over de staat van de rechtstaat, drie jaar na de aanslagen op New York en Washington. Hij spreekt over Amerika en zij over Nederland.

Scalia maakt zich geen grote zorgen. ,,Jaren geleden kon ik vliegen zonder dat er veiligheidschecks werden uitgevoerd, zonder dat ik mijn schoenen moest uitdoen. Het is vernederend en hinderlijk, maar het is géén schending van de grondwet.'' Hij vindt het normaal dat buitenlanders in de Verenigde Staten extra in de gaten worden gehouden. ,,In Frankrijk moet je ook je paspoort achterlaten bij de recpetie wanneer je een hotelkamer boekt.'' En van kritiek uit het buitenland, bijvoorbeeld op de behandeling van gevangenen op Guantanamo Bay, is hij niet onder de indruk. ,,Het zal me een zorg zijn.'' Scalia gelooft ook niet dat het voor de VS van belang is welke indruk het land maakt op landen waar zij democratie probeert te brengen. ,,Luister, de eerste Amerikanen hebben de wereld juist achter zich gelaten. Ze wilden ontsnappen aan het soort van regeringen die in de rest van de wereld bestonden. Wij zijn nooit een land geweest dat de rest van de wereld volgt.''

Böhler bracht deze week het boek Crisis in de rechtstaat uit. ,,Na 11 september is er een soort paniek ontstaan, waarbij de feiten volledig uit beeld verdwijnen'', zegt zij. ,,Steeds meer gezagsdragers maken het onderscheid tussen de scheiding der machten niet meer, net zo min als tussen daders en verdachten.'' Zij hekelt dat `dader denken'. ,,De minister van Binnenlandse Zaken zegt op de televisie na een arrestatie van een verdachte, ik ben blij dat we de dader hebben gevonden. Niemand zegt daar wat van! Dat tekent een ontwikkeling. Dat is gevaarlijk.''

zaterdags bijvoegsel

pagina 40, 41