Schaadt de gezondheid

Wie Hoe het licht binnenvalt van M.J. Hyland koopt, krijgt er een boekenlegger bij met daarop afgebeeld een onprettige vrouwenmond met een peuk erin. `LEZEN werkt zeer verslavend. Begin er NU mee', is de slogan. De vraag dringt zich natuurlijk op hoezeer lezen – en het lezen van het romandebuut van de Australische schrijfster Hyland in het bijzonder – de gezondheid dan wel mag schaden.

Wie zich snel identificeert met romanpersonages zal er zowel lichamelijk als geestelijk niet beter op worden. Want in Hoe het licht binnenvalt is bijna niemand gezond: anorexia, vetzucht, puistende jongeren, alcohol- en drugsverslaafden, gesublimeerde frustraties en veel onoprechtheid zijn aan de orde van de dag. Het is blijkbaar het beeld van de Verenigde Staten in een notendop, als we het zestienjarige, hoogbegaafde meisje Lou mogen geloven.

Wanneer deze Lou een beurs krijgt voor een schooljaar in de Verenigde Staten, ziet ze haar kans schoon om haar armoedige jeugd in Sydney achter zich te laten. Alles heeft ze er voor over om haar seksbeluste zusjes, haar boerende vader en domme moeder te verruilen voor een nieuw leven bij een gastgezin. Waar het thuis aan ontbrak, krijgt Lou nu overmatig toegediend: omhelzingen, rijkdom en ontbijt. Maar er zijn ook veel regels: geen drank, op tijd naar bed, vriendelijk lachen en met twee woorden spreken. Dat gaat natuurlijk mis. Lou wordt nog voor de kerst in een opvanghuis geplaatst en uiteindelijk teruggestuurd naar Australië.

Dit is een weinig opzienbarend verhaal over opgroeien, maar het is met veel vaart geschreven en rijk aan geestige observaties wanneer Lou haar medemens, zichzelf of haar gastland omschrijft. Typerend is het moment waarop ze met het gastgezin in het volledig geautomatiseerde pretpark `Old Mac Donald's' terechtkomt. De bezoekers mogen op het Erf van Vertier allerlei agrarische amusementsmachines uitproberen: eenden schieten, ganzen vetmesten met pingpongballen en elkaar bekogelen met hooibalen. Dit alles wordt niet begeleid door mensen maar alleen door het permanent herhaalde liedje `Old Mac Donald had a Farm'. Het is een weinig opwekkende visie op de Verenigde Staten.

Het boek bleef in Australië niet geheel onopgemerkt, wat ook te verklaren is uit de autobiografische achtergrond van de roman. In een interview legde Hyland uit dat ze zelf afkomstig is uit een arm Iers gezin, met een door polio kreupel geworden moeder en een alcoholische kruimeldief als vader. Pas in Australië wist ze zich aan de omstandigheden te ontworstelen door te studeren en te schrijven.

Helaas voor Lou vallen auteur en personage niet samen: Lou krijgt namelijk niet voor elkaar waar haar bedenker wél in slaagde. Het opstandige kind komt terecht in een braaf Amerikaans middenklassegezinnetje en wordt geacht gelukkig te worden in de smeltkroes van de gemechaniseerde amusementscultuur. Het zit er niet in: Hoe het licht binnenvalt mag de klassieke opbouw van een `Bildungsroman' hebben, de `Bildung' blijkt in Amerika niet veel voor te stellen. Behalve dat het boek indirect kritiek levert op Amerika als ongezonde geestelijke omgeving, is het ook – al even indirect – een teken van het groeiend Australisch zelfbewustzijn in de literatuur. Lou was in Chicago niet beter af dan in Sydney.

De boekenlegger mag dan waarschuwen voor de gevaren van het lezen, het boek zelf waarschuwt vooral voor de kunstmatigheid van Amerika.

M.J. Hyland: Hoe het licht binnenvalt. Meulenhoff, 320 blz. €18,50