Obscure pop terug in het licht

Popliefhebbers worden verwend met heruitgaves van vergeten artiesten. Gespecialiseerde labels en gepassioneerde verzamelaars herschrijven zo de popgeschiedenis.

`Dave Godin veranderde mijn leven', schrijft Kevin McCardle in het voorwoord bij het vierde deel van de cd-serie Dave Godin's Deep Soul Treasures, Taken From The Vaults. McCardle schrijft over de prachtige, diepgaande en emotievolle soul die Godin voor hem vond. Hij kreeg er groot respect en waardering voor de donkerste uithoeken van deze muziek door. Hetzelfde overkomt andere liefhebbers die luisteren naar het pionierswerk van schatgraver Godin.

De opener Temptation 'Bout To Get Me van de niet overdreven bekende Knight Brothers is op zichzelf al het aanschaffen van de cd waard. En dan komen er nog 24 prachtige liedjes die het ons, zoals McCardle schrijft, ,,mogelijk maken emoties te voelen die we in ons eigen leven niet meemaken, terwijl onze eigen emoties bevestigd worden doordat ze in deze liedjes tot leven komen''. Het is een mooie omschrijving voor het soort deep soul waar Godin zoveel van houdt. Na het luisteren van deze cd kun je hem alleen maar dankbaar zijn dat hij deze vergeten juweeltjes weer voor ons bereikbaar maakt.

Deep Soul Treasures verschijnt op het label Kent Soul, dat onderdeel uitmaakt van het Engelse bedrijf Ace. Deze platenmaatschappij specialiseert zich sinds jaar en dag in reissues: het opnieuw uitbrengen van oude, ooit beroemde of destijds ook al veronachtzaamde muziek. Soms zijn het volledige albums die in de herkansing gaan, soms compilaties van één artiest, soms overzichten van een bepaald subgenre, een lokale of regionale scene, of van een platenlabel. Vooral zwarte stijlen als soul en rhythm & blues vinden zo opnieuw hun weg naar een enthousiast publiek, maar ook surf, doowop, oude garagerock, blues en jazz krijgen de gedegen Ace-behandeling.

Geheugen

Ace is het belangrijkste en meest productieve, maar lang niet het enige label dat zich met heruitgaves bezighoudt. De reissue- en compilatiebusiness bloeit volop. Blood And Fire (ooit opgezet met geld van Simply Red-zanger Mick Hucknall) brengt Jamaicaanse reggae en dub opnieuw uit, het Nederlandse Fonos zet Nederlandse platen op cd, Rounder zet onder andere de veldopnamen van musicoloog Alan Lomax op een reeks van 150 cd's, Rhino doet al jaren in verantwoorde heruitgaven uit de pop- en jazzgeschiedenis, LTM brengt new wave uit de jaren tachtig opnieuw in de winkel, enzovoorts.

De belangrijkste verdienste van deze industrie is dat de marges van de popgeschiedenis worden herschreven. Het geheugen van de popmuziek wordt aangenaam vergroot. Pop is niet meer uitsluitend een op het hipste heden gerichte uiting van jongerencultuur. Het is een kunstvorm die al meer dan een halve eeuw bestaat en dus een verleden heeft opgebouwd. Dat verleden wordt nu mooi en soms heel verrassend blootgelegd.

Deze reissue-hausse verschilt van de invoering van de cd in de jaren tachtig. Toen kwamen strikt genomen ook reissues, maar dan van bekend materiaal: menigeen kocht destijds op cd simpelweg wat hij al op vinyl in de kast had staan. Wie nu een mooie compilatie op Ace/Kent, Soul Jazz of een van die andere liefhebberslabels aanschaft, komt gegarandeerd thuis met veel nummers of zelfs namen die hij nog niet kent. Na lezing van de hoestekst ben je doorgaans prettig bijgepraat.

Het is een volwassen publiek dat deze dingen aanschaft, zegt Jan Ligthart van platenmaatschappij Munich in Wageningen, die verscheidene van deze labels distribueert. Maar geen al te groot publiek, zoals de naam van het label BBE (`Barely Breaking Even') aangeeft. ,,Soul Jazz is een hip label, daarvan worden er wel een paar duizend verkocht. Als Moby met een Alan Lomax-sample aan komt zetten, of als een bepaalde titel echt in de aandacht komt, gaat het ook wel goed. Maar de meeste titels worden niet gerecenseerd, en op de radio krijgen ze tegenwoordig nauwelijks aandacht. Het is wel een dankbaar publiek en dat is ook wat waard. Het gaat tenslotte om de voorgeschiedenis van de popmuziek.'' Een enkele keer trekt een heruitgave veel aandacht. Dat was het geval met The Complete Goldwax Singles, de eerste van drie pracht-cd's van de gedoemde soulzanger James Carr, de man die At The Dark End Of The Street beroemd maakte. En begin dit jaar verscheen onder luide bijval een meesterlijke compilatie van Candi Staton, een te lang ondergewaardeerde soulzangeres. Het verantwoordelijke label was Honest Jon's, een wat minder productief label dat ook verantwoordelijk was voor een prachtplaat van de Jamaicaanse saxofonist Cedric I.M. Brooks. Deze week bracht het label het vergeten werk van soulzangeres Bettye Swann uit, een cd met dezelfde potentie als die van Staton.

Veruit het hipste van de huidige generatie reissue-labels is Soul Jazz, dat zich niet alleen onderscheidt door een strakke en kleurige vormgeving, maar ook met een eigenzinnige en compromisloze repertoirekeus. Soul Jazz doet prachtige dingen met de rechten op het legendarische Jamaicaanse Studio One-label van de in mei overleden producer Clement 'Coxsone' Dodd, maar brengt net zo gemakkelijk verzamelaars uit van Britse funk (British Hustle), soul en funk uit Miami (Miami Sound, met veteranen die vorig jaar opdoken op The Soul Sessions van de piepjonge Joss Stone), spirituele freejazz uit de jaren zeventig en New Yorkse punkfunk en avantgarde-noise uit begin jaren tachtig.

Het is niet uitgesloten dat de verzamelaar New York Noise en de compilaties van de groepen ESG en Liquid Liquid een belangrijke rol hebben gespeeld in de heropleving van het percussieve punkfunk-geluid van New York, zoals dat gestalte krijgt bij furore makende groepen als Radio 4 en LCD Sound System. Dat zou dan niet voor het eerst zijn. Midden jaren tachtig gaven de rare grooves – obscure, doorgaans instrumentale oude funkplaten, veelgezocht door verzamelaars en al snel weer op compilaties heruitgebracht – het startschot voor de Londense jazzdance-scene.

Funk

Vooral dansbare stijlen als reggae, soul en funk gedijen bij het gunstige reissue-klimaat, omdat ze doorgaans meer op singles zijn georiënteerd dan hun blanke tegenhangers. Het is een gunstig bijverschijnsel van de tegenwoordige danscultuur, waarin de dj optreedt als spirituele voorganger. Dj's zijn constant op zoek naar nieuw materiaal, maar `nieuw' kan bij een bepaald slag platendraaiers best `oud' betekenen. De danscultuur leeft van singles, en heeft een traditie van hitcollecties. Zulke muziek leent zich uitstekend voor het soort zorgvuldig samengestelde, vakbekwaam geannoteerde compilaties waarmee de platenkoper vandaag de dag verwend wordt.

Een dj als Keb Darge probeert de soms astronomische bedragen die hij voor zeldzame singles moet neertellen terug te verdienen door het samenstellen van verzamelingen als de Legendary Deep Funk-serie. Hij tekende ook ooit voor een deel van de Funk Spectrum-serie samen met Josh Davis, beter bekend als dj Shadow, ook een roemrucht verzamelaar.

De compilaties maken voor een groot deel het zelf speuren naar obscure singletjes in tweedehands-winkels overbodig. De bedrijfstak bestaat dan ook bij de gratie van gepassioneerde verzamelaars. Alleen zij komen niet aanzetten met de meest voor de hand liggende namen. Ze bezitten ook de felbegeerde singletjes van 650 dollar: een onbekend werk van een bekende naam als Gladys Knight, een meesterwerkje van een artiest die slechts een handjevol singles heeft gemaakt om vervolgens in de vergetelheid te verdwijnen of die reggae-single waarvan er destijds op Jamaica maar 400 stuks zijn geperst.

Een mooi voorbeeld van die zucht naar de schoonheid in het obscure is het nummer If You're Not With The One You Love op The Goldwax Story Volume 2 (Kent): de naam van de zanger van dit nooit officieel uitgebrachte, op een verstofte demo aangetroffen nummer is niet overgeleverd.