Jarig Torch toont betere werkelijkheid

Torch Gallery in Amsterdam bestaat twintig jaar en viert dat, behalve met de uitgifte van een gratis serie manchetknopen, muismatten en keycoards, met de eerste Nederlandse solotentoonstelling van Loretta Lux. Dat is een goede keuze. Het werk van Lux past namelijk perfect in het beleid dat Torch de afgelopen twintig jaar tot een uitgesproken galerie maakte: het is kunst die welbewust de grenzen opzoekt van de werkelijkheid en de goede smaak.

Galeriehouder Adriaan van der Have verzamelt graag kunstenaars om zich heen die een campy soort realisme celebreren: dat begon ooit met Inez van Lamsweerde en Gerald van der Kaap, de afgelopen jaren kwamen daar namen als Micha Klein, Daniëlle Kwaaitaal, Blommers en Schumm en Yuk Lin Tang bij – allemaal houden ze van naakt, iets te lange ledematen en lichamen die niet helemaal passen in hun omgeving. In dat rijtje past Loretta Lux perfect, of preciezer: het werk van de Duitse vertegenwoordigt een nog nieuwere, nog glanzendere, nog gestileerdere generatie van fotomanipulatoren.

Dat neemt niet weg dat ook Lux, net als haar voorgangers, worstelt met de techniek. Dat is eigenlijk al vanaf Inez van Lamsweerde het probleem van de fotomanipulatoren: hoe glanzend en lonkend hun beelden ook zijn, ze zijn zo duidelijk gebaseerd op een manipulatie van de werkelijkheid dat de toeschouwer zich bijna gedwongen voelt naar de afwijkingen op zoek te gaan.

Gevolg is dat de Luxen en Van Lamsweerdes ongetwijfeld gek worden van de vraag `hoe ze dat nou doen', maar dat roepen ze wel degelijk over zichzelf af. Ze maken beelden die via de afwijking iets willen zeggen over de werkelijkheid, maar blijkbaar zit bij het grootste deel van de toeschouwers het besef dat fotografie altijd is gebaseerd op de bestaande werkelijkheid er zo diep ingebakken, dat hun werk al snel onnatuurlijk of geforceerd overkomt.

Loretta Lux is in dat opzicht al duidelijk een generatie verder dan Van Lamsweerde cum suis. Hoewel ook Lux een soort fotografisch magisch realisme aanhangt, (ze is een liefhebber van kinderen met iets te grote ogen, iets te verwrongen armen en iets te schriele lijfjes) valt bij haar niet altijd meer te zien waarin de afwijking 'm nou precies zit. Sterker nog: op een paar foto's slaagt Lux erin dat moment van zoeken naar de afwijking heel lang uit te stellen – en dan wordt haar werk ineens boeiend.

Mooi is bijvoorbeeld de serie Lois, waarin een vrij normaal meisje in portierspakje bijna los lijkt te komen van haar achtergrond. En nog beter, in z'n combinatie van melancholie en groteskheid, is At the Window waarop we een meisje met twee kleine knotjes voor een raam over een weiland zien staren. In die foto slaagt Lux er werkelijk in de toeschouwer haar wereld in te trekken; ineens waaien alle bijgedachtes over manipulatie en techniek het raam uit.

Loretta Lux bij Torch Gallery, Lauriergracht 94, Amsterdam. T/m 9/10, do-za 14-18 uur of op afspraak. Inl.: 020-626 0284, www.torchgallery.com