Grote bouwfraude Betuwelijn en HSL

Bij de aanbestedingen van de Betuwelijn en de hogesnelheidslijn HSL-Zuid is door aannemers op grote schaal fraude gepleegd.

Dat heeft de Nederlandse Mededingsautoriteit (NMa) na een jaar onderzoek vastgesteld, zo blijkt uit bronnen rond het onderzoek en uit documenten die deze krant heeft.

Het gaat om de omvangrijkste bouwfraude die `kartelwaakhond' NMa sinds haar oprichting ontdekt heeft. Betrokken zijn tientallen aannemers die al dan niet in bouwcombinaties meewerken aan de boven- en/of onderbouw van de twee grote projecten. Het is voor het eerst dat fraude rond deze projecten wordt aangetoond.

Binnen drie weken zal de NMa tegen de bedrijven `rapport opmaken', zo zeggen de bronnen. De NMa bevestigde vanmorgen dat de onderzoeksresultaten ,,aanleiding geven tot het opmaken van een rapport''. Voordat meer informatie verstrekt wordt, worden eerst de betrokken bedrijven ingelicht.

`Rapport opmaken' is de technische term voor het uitspreken van een verdenking van het overtreden van de Mededingingswet. Als rapport is opgemaakt worden de desbetreffende ondernemingen gehoord. Na uiteindelijke vaststelling van de overtreding wordt een boete opgelegd tot maximaal tien procent van de met de bouwprojecten behaalde omzet.

De geldstraf kan in dit geval oplopen tot vele honderden miljoenen euro. Met de aanleg van de Betuwelijn is, volgens jongste cijfers van Verkeer en Waterstaat, een bedrag gemoeid van 4,9 miljard euro, twee keer zoveel als in 1993 begroot (2,8 miljard euro). De verwachte projectkosten van de HSL-Zuid bedragen 6,7 miljard euro, ruim twee keer hoger dan gepland. De commissie-Duivesteijn uit de Tweede Kamer onderzoekt momenteel de kostenoverschrijdingen van beide projecten.

Vorig jaar waren er al aanwijzingen dat rond de Betuwelijn bouwfraude gepleegd was. Het tv-programma Zembla onthulde dat uit de schaduwboekhouding van Koop Tjuchem bleek dat bij drie projecten uit 1997 en 1998 fraude in het spel was. In één geval, de aanleg van wegen in het Botlekgebied, werd door de rijksoverheid 2,08 miljoen euro betaald, terwijl de werkelijke kosten maar 1,17 miljoen euro bedroegen. Vier bouwbedrijven of combinaties van bouwbedrijven ontvingen elk ongeveer 225.000 euro, zonder dat ze de bouwopdracht ook werkelijk kregen.

Tot nu toe onbekend was dat ook uit de schaduwadministratie van bouwbedrijf Boele & van Eesteren (KVWS), die eerder dit jaar in handen kwam van NMa en Justitie, eveneens blijkt dat verboden afspraken zijn gemaakt rond de Betuwelijn. Uit een handgeschreven afrekening van toenmalig Boele-directeur P. van Bergeijk, opgesteld in december 1999 en in bezit van deze krant, blijkt dat Boele, Strukton en Ballast Nedam verboden prijsoverleg gevoerd hebben rond de bouw van de stations. Boele en Strukton bouwden de stations; mede-inschrijver op de opdracht Ballast Nedam kreeg 150.000 gulden uitbetaald van Boele en Strukton.

Aan de Betuwelijn werken 28 hoofdaannemers, aan de HSL 22 hoofdaannemers. Het gaat om nagenoeg alle grote bouwondernemingen in Nederland, en om enkele buitenlandse bedrijven.

Tussen begin 2002 en begin 2003 deed de NMa een reeks invallen bij aannemers en wegenbouwers. In december vorig jaar legde de NMa een boete op van ruim honderd miljoen euro aan 22 bouwbedrijven die zich schuldig gemaakt hadden aan verboden kartelafspraken.