`De burgers zullen er niets van merken'

De kleine plattelandsgemeente Ten Boer wil een groot deel van zijn taken uitbesteden aan de gemeente Groningen. Efficiency en synergievoordelen vinden hun weg in het openbaar bestuur.

De gemeenteraad van Ten Boer heeft dit jaar het raamplan voor het vervoer van gevaarlijke stoffen per spoor vastgesteld. Dat moet elke gemeente in Nederland, ook gemeenten waarin geen trein zich ooit laat zien. Dus ook Ten Boer, iets ten noorden van Groningen, met zo'n 7.000 inwoners, verspreid over kernen als Lellens, Winneweer, Wittewierum, Woltersum en Ten Post – dromerige dorpjes rond het Damsterdiep.

Regels en procedures kosten tijd en menskracht, verzucht gemeentesecretaris Geert Heiminge. En Ten Boer heeft 69 ambtenaren om het allemaal klaar te spelen. ,,Valt er één ambtenaar uit, dan hebben we meteen een groot probleem'', zegt Heiminge. Als de systeembeheerder van Ten Boer op vakantie gaat – wie zorgt ervoor dat de computers van de gemeente weer draaien bij een storing? Gemeenten als Ten Boer hebben daar één ambtenaar voor, net als voor milieu, onderwijs of juridische zaken. Die laatste ambtenaar gaat ook over rampenbestrijding, politiezorg, horecabeleid en de brandweer. Of, zoals de gemeentesecretaris het uitdrukt: ,,Een kleine gemeente is kwetsbaar. Maar we moeten toch dezelfde taken uitvoeren als Amsterdam of Groningen.''

En dat gaat steeds moeilijker, zo heeft het gemeentebestuur de afgelopen jaren gemerkt. Daarom wil Ten Boer vanaf volgend jaar een groot deel van zijn uitvoerende taken overdragen aan het ambtelijk apparaat van de stad Groningen. Ten Boer wil Groningen betalen om de gemeentelijke administratie van Ten Boer bij te houden, juridische ondersteuning te leveren en werkzaamheden uit te voeren van de sociale dienst en de afdelingen personeelszaken, burgerzaken en wetgeving. ,,Dat zijn diensten die je kunt kopen. Ze hebben geen invloed hebben op de identiteit van de gemeente Ten Boer'', zegt gemeentesecretaris Heiminge. Als de plannen doorgaan, wordt volgens hem zeventig tot tachtig procent van het gemeentelijke werk uitbesteed aan Groningen.

Wat overblijft in het gemeentehuis aan de Hendrik Westerstraat in Ten Boer is een loket voor de burgers en het gemeentebestuur dat zich louter bezighoudt met het maken van beleid. ,,De burgers zullen er niets van merken'', zegt Heiminge. ,,Ze kunnen hier in Ten Boer gewoon hun paspoort en hun rijbewijs ophalen, aangifte doen bij de burgerlijke stand en vergunningen aanvragen.''

De uitbesteding van het werk aan de gemeente Groningen komt volgens het college van Ten Boer niet uit de lucht vallen. Ten Boer, zegt burgemeester Rika Pot (PvdA), wil hiermee zijn toekomst als zelfstandige gemeente veiligstellen. ,,Als je nu niets doet, verlies je die zelfstandigheid.''

Niet dat Ten Boer op dit moment al het werk alleen doet. Voor de automatisering werkt Ten Boer al samen met buurgemeente Bedum. De systeembeheerder van Bedum vervangt zijn vakantievierende collega in Ten Boer, en andersom. En er zijn meer van die samenwerkingsverbanden: de acht gemeenten in de Regioraad Noord-Groningen delen het werk op milieugebied en personeelszaken, en doen gezamenlijk aanbestedingen voor het leerlingenvervoer en de arbodiensten. Op onderwijs wordt samengewerkt met de gemeenten Bedum, Loppersum en Appingedam. De salarisadministratie van Ten Boer werd dit jaar al aan Groningen uitbesteed.

Toch is het de gemeente Ten Boer allemaal te veel geworden, zegt burgemeester Pot. ,,Met al die samenwerkingsverbanden is een bestuurlijke lappendeken ontstaan. Dan kies ik liever voor één sterke partner: Groningen.'' Een van de argumenten tegen die waaier aan samenwerkende gemeenten is dat de democratische controle moeizaam verloopt – hoe graag ze het soms ook zouden willen, een gemeenteraadslid van Ten Boer kan geen kritische vragen stellen aan een wethouder in Appingedam of Loppersum. Dit `democratische gat', geeft Pot toe, speelt straks ook bij de samenwerking met Groningen. Ook is nog niet duidelijk hoe Ten Boer de Groningse ambtenaren zou kunnen aansporen of afremmen, mocht het dat in bepaalde gevallen willen. Jammer allebei, maar voorlopig allemaal bijzaken vergeleken met het grote probleem waarmee kleine gemeenten worstelen: overbelasting.

Vraag het aan elke willekeurige ambtenaar in een kleine gemeente: gewone overheidstaken zijn bijna niet meer uit te voeren. Neem de veiligheid. Sinds de rampen in Enschede en Volendam, de gasexplosie in Den Haag en de instorting van een balkon in Maastricht zijn er tal van nieuwe regels over de lokale overheden uitgestort. ,,Het ziet ernaar uit wij volgend jaar alle gasmeters in de gemeente moeten gaan controleren'', zegt gemeentesecretaris Heiminge. ,,Ik zou niet weten hoe.''

De rampenbestrijding dan. Ten Boer moet zich volgens de Rampenwet net zo goed voorbereiden op een ramp als, pakweg, Rotterdam met al zijn expertise in de haven en de petrochemische industrie. Voor de goede orde: het rampenplan in Nederland omvat 32 draaiboeken.

Is er dan nog wel bestaansrecht voor kleine gemeenten als Ten Boer? Sommige bewoners vragen zich dat af, zoals de 81-jarige J. Holt, inwoner van het dorp Ten Post, een paar kilometer ten noorden van Ten Boer. ,,Ik zie het ervan komen dat het allemaal naar Groningen wordt overgeheveld, net zoals Hoogkerk indertijd is geannexeerd door Groningen'', zegt hij op de markt van Ten Boer.

Ten Boer vecht wel door voor zijn zelfstandigheid, zegt burgemeester Pot. Voor haar is het uitbesteden van de taken aan Groningen zelfs een kwestie van leven of dood. ,,Wij willen onze zelfstandigheid op de lange termijn veiligstellen. Dat kan alleen als wij een deel van onze taken uitbesteden.''

Burgemeester Jacques Wallage heeft zich positief uitgesproken over de plannen van Ten Boer. En, wellicht ten overvloede: ,,Groningen heeft niet de ambitie om Ten Boer op te slokken'', zegt een woordvoerster van Wallage. Ook de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), die in de plannen van Ten Boer een unieke vorm van bestuurlijke samenwerking ziet ontstaan, is niet op voorhand tegen. ,,Het heeft grote voordelen'', zegt Arjen Konijnenberg van de VNG. ,,Deze samenwerking kan de kosten omlaag brengen en de expertise vergroten voor de gemeente. Bovendien kan een scheiding tussen beleid en uitvoering ertoe bijdragen dat de uitvoering beter kan worden gecontroleerd.''