Agenda vol conflictstof voor EU-voorzitter Zalm

Geen Europese agenda bevat zoveel explosief materiaal als die van de ministers van Financiën. Minister Zalm moet nu de kemphanen uit elkaar houden.

Minister Gerrit Zalm (Financiën) krijgt het vandaag en morgen niet gemakkelijk tijdens de informele Ecofin-vergadering in het zwaar beveiligde Scheveningse Kurhaus. Op de agenda staan politiek gevoelige onderwerpen, zoals de hervorming van het Stabiliteits- en Groeipact en de meerjarenbegroting (2007-2013) van de Europese Unie. Zalm heeft uitgesproken opvattingen, maar als fungerend EU-voorzitter moet hij zich terughoudend opstellen. Hij moet volgens eigen zeggen ,,op eieren lopen''.

Gelukkig voor Zalm kan hij waarschijnlijk een succesje melden. De eurogroep van twaalf landen krijgt vanaf 2005 een voorzitter voor tweeënhalf jaar. Daarmee komt een einde aan het halfjaarlijks wisselende voorzitterschap. De `Mister euro' wordt het gezicht naar buiten van de eurogroep. Hij gaat ook de agenda coördineren. De Luxemburgse minister (en premier) Jean-Claude Juncker is de gedoodverfde kandidaat. Zijn Oostenrijkse collega Karl-Heinz Grasser heeft nog even gesputterd, omdat hij dan het halfjaarlijks roulerende voorzitterschap misloopt als Oostenrijk in de eerste helft van 2006 aan de beurt is.

Over de hervorming van het Stabiliteitspact worden geen conclusies getrokken. Zalm geeft de aftrap voor een eerste debat, waarmee wel de toon kan worden gezet voor besluitvorming volgend jaar. Vorig jaar november ontstond een crisis over het europact, toen een meerderheid van lidstaten na zware politieke druk van vooral Berlijn geen sanctieprocedures wilde beginnen tegen Duitsland en Frankrijk, terwijl deze al sinds 2002 de budgettaire tekortnorm van 3 procent overtreden. De Europese Commissie stapte naar het Europees Hof van Justitie in Luxemburg, omdat zij in de besluitvorming volledig buitenspel was gezet. Het Hof vond de handelwijze van de ministers onwettig.

Europees Commissaris Joaquín Almunia (Economische en Monetaire Zaken) presenteerde vorige week voorlopige voorstellen voor hervorming van het pact. Kern is dat bij de toepassing meer rekening wordt gehouden met specifieke omstandigheden van een land.

Op de voorstellen kwamen uiteenlopende reacties. De Duitse Bundesbank sprak van ,,schadelijke effecten'' en ,,meer willekeur''. Volgens de Europese werkgeversorganisatie Unice is het pact al ,,flexibel genoeg''. De meest positieve reacties kwamen van lidstaten met de grootste budgetproblemen. De Duitse minister Hans Eichel (Financiën) vindt dat niet alleen de economische groei, maar ook de ,,economische logica'' is gediend met de voorstellen. Zo kunnen niet alleen landen met een negatieve groei, maar voortaan ook die met een langere periode van trage groei wegens `uitzonderlijke omstandigheden' meer respijt krijgen om hun budget op orde te brengen. Volgens critici is dat een te vergaande versoepeling. Pas over enkele maanden wil Almunia, die in de nieuwe Europese Commissie op z'n post blijft, met definitieve voorstellen komen.

Belangrijke test voor de geloofwaardigheid van het pact is volgens veel waarnemers de wijze waarop Duitsland en Frankrijk zullen worden aangepakt. Frankrijk lijkt erin te slagen het tekort volgend jaar onder de 3 procent te brengen, maar Duitsland verkeert in een veel moeilijker parket.

Almunia zei eerder deze week dat hij de Duitse regering aan haar belofte zal houden om het tekort in 2005 weer onder de 3 procent te brengen. Hij wees erop dat de economische groei in Duitsland dit jaar naar de 2 procent gaat, waarmee hij impliceerde dat Berlijn geen beroep zou kunnen doen op de door hem voorgestelde nieuwe definitie van `uitzonderlijke omstandigheden'. Minister Zalm, die vorig jaar november nog voor sancties tegen Berlijn en Parijs pleitte, wil in Scheveningen de mogelijkheden voor consensus aftasten.

Het debat over de Europese meerjarenbegroting is er niet gemakkelijker op geworden na opmerkingen van de Franse minister van Financiën, Sarkozy.

De Franse minister Sarkozy dreigde deze week nieuwe lidstaten met korting op subsidies uit de Europese fondsen voor regionale steun, als hun tarief van de vennootschapsbelasting onder het EU-gemiddelde ligt. Dit onderwerp staat voor morgen op de agenda, maar de kwestie kan lang voortslepen, want over belastingen moet in de Europese Unie met unanimiteit worden besloten. De Europese Commissie wil alleen de belastinggrondslag (niet het tarfief) harmoniseren, wat de transparantie vergroot.

Sarkozy wil juist de belastingconcurrentie van nieuwe lidstaten aanpakken, die met lage belastingen bedrijven aantrekken. Zijn dreigement leidde meteen tot felle reacties. De Slowaakse minister van Economie, Rusko, beschuldigde Sarkozy zelfs van ,,puur populisme'' in zijn streven om president van Frankrijk te worden: ,,Het lijkt erop dat minister Sarkozy landen wil straffen die met succes economische hervormingen doorvoeren.''

Hiermee komen al langer sluimerende tegenstellingen tussen het `oude' Europa (lees: Duitsland en Frankrijk) en het `nieuwe' Europa (lees: nieuwe lidstaten) weer aan de oppervlakte. De Britse minister van Financiën, Gordon Brown, die Berlijn en Parijs vaker bekritiseerde wegens de traagheid van hun hervormingen en achterblijvende economieën, noemt in een opiniestuk in de Financial Times van vandaag lage groei een ,,potentiële oorzaak van instabiliteit''.

Ook over de meerjarenbegroting 2007-2013, waarover definitieve besluiten op zijn vroegst pas medio volgend jaar vallen, liggen de meningen ver uiteen. Landen als Duitsland, Zweden en Nederland, die verhoudingsgewijs veel meer aan de EU-begroting bijdragen dan ze aan EU-gelden terugontvangen (netto-betalers), willen de EU-uitgaven verlagen van de huidige 1,14 procent naar 1 procent van het bruto nationaal inkomen.

Daar komt ook nog de netelige kwestie bij van de Britse korting (rebate), die toenmalig premier Margareth Thatcher ooit bedong. De Europese Commissie wil deze Britse korting geleidelijk afschaffen om zo de netto-betalers tegemoet te komen.

Nederland draagt relatief het meeste bij aan het EU-budget. Minister Zalm wil proberen het debat verder te helpen door eerst te praten over de beleidsprioriteiten in het budget, dat volgens het voorstel van de Europese Commissie in 2013 moet oplopen tot 143 miljard euro. Van het huidige EU-budget van bijna 100 miljard euro gaat het meeste geld naar landbouw en structuur- en regiofondsen.

Aan het toekomstige landbouwbudget is twee jaar geleden al een limiet gesteld. De rest van de besparingen wil Nederland vooral bereiken door het mes te zetten in de structuur- en regiogelden, die volgens Zalm nog vrijwel uitsluitend subsidie mogen toekennen aan de armste regio's in de nieuwe lidstaten.

Zalm wil voor een goed verloop van het debat over de meerjarenbegroting in Scheveningen ,,bouwstenen'' aandragen. Maar zelfs dat wordt door de veelheid aan conflictstof al een heidens karwei.