Te laat erkende held

Promotie tot heldendom na overlijden is niet uitzonderlijk, maar volgens de vrienden en collega's van John O'Neill is het in zijn geval terecht. De voormalige terrorisme-expert van de federale inlichtingendienst (FBI) kwam om toen zijn kantoor op 11 september 2001 bij de aanslag op het World Trade Center in New York werd verwoest.

De daders bleken achteraf tot de groep te behoren waar hij jarenlang achterheen had gezeten. Sterker nog, volgens Richard Clarke, oud-antiterreurchef onder de presidenten Clinton en Bush, was O'Neill misschien wel de best geïnformeerde Amerikaan op het gebied van de terreurgroep Al-Qaeda. ,,Het werd pas echt duidelijk na de aanslagen in 1998 op de Amerikaanse ambassades in Afrika. Wat John zei klopte: dit was veel meer dan `overlast''', zegt Clarke in 2002. O'Neill was `The man who knew'.

Maar net als dr. Ben McKenna (James Stewart) in `The man who knew too much', Hitchcocks klassieker uit 1956, wist O'Neill in de ogen van zijn FBI-collega's `te veel'. Althans, binnen de dienst stond hij bekend als een flamboyante betweter, geobsedeerd door `zijn' terroristen en Al-Qaeda.

Zijn aandeel bij de arrestatie van de hoofdverdachte van de aanslag op het WTC in 1993 was doorslaggevend en ook na de aanslagen in Afrika en in 2000 op de USS Cole in Jemen vervulde hij een belangrijke taak. Maar het lukte hem nooit zijn zorgen over Al-Qaeda aan de top van de FBI over te brengen.

Dat zou niet in de laatste plaats te maken hebben gehad met zijn arrogantie en uitgesproken gedrag. O'Neill hield van dure pakken, sigaren en een glaasje, en hij zou altijd hebben gezegd waar het op stond. Door die ogenschijnlijk onbenullige eigenschappen zouden zijn waarschuwingen niet zijn gehoord.

De wereld was O'Neill niet gunstig gezind, doen de makers van The man who knew ons geloven. In de zomer van 2001 voelde de miskende held zich zo uitgerangeerd dat hij op 49-jarige leeftijd voortijdig ontslag nam.

Acht dagen nadat hij aan zijn nieuwe functie als directeur beveiliging van het World Trade Center was begonnen, boorden de mensen die hij er altijd toe in staat had geacht twee vliegtuigen in de torens waar hij verantwoordelijk voor was. O'Neill had zich toen juist geïnstalleerd op de 34ste verdieping.

VPRO's Import: The man who knew, Ned 3. 0.05-1.03u.

    • Floris-Jan van Luyn