`Russen hebben steeds gelogen'

De Russen hebben tijdens het gijzelingsdrama in Beslan ,,aan een stuk door gelogen'', zegt de woordvoerder van de Tsjetsjeense oud-president Maschadov.

,,Een bedreiging voor Europa.'' Zo noemt Achmed Zakajev het Russische dreigement om elite-troepen `overal in de wereld' in te zetten tegen terroristen. Hij is de vertegenwoordiger van de Tsjetsjeense rebellenleider Aslan Maschadov in het buitenland. Zakajev herinnerde aan de moord op de Tsjetsjeense oud-president Zelimchan Janderbijev in februari in Qatar, waarvoor twee Russische geheimagenten zijn veroordeeld. Moskou houdt Maschadov samen met de radicale krijgsheer Sjamil Basajev verantwoordelijk voor het gijzelingsdrama in de school in Beslan.

Zakajev beschouwt de beloning van tien miljoen dollar voor informatie die leidt tot `neutralisering' van Maschadov en Basajev als ,,een pathetische poging om Amerika en het Westen te imiteren''. Volgens Zakajev heeft Rusland ,,lang geprobeerd om het Russisch-Tsjetsjeense conflict te verbinden met de internationale oorlog tegen terreur, dus nemen ze Amerikaanse strategieën over''. Hij gaat er van uit dat de beloning geen gevolgen heeft voor Maschadov: ,,Iedereen die bereid is zichzelf aan Rusland te verkopen, heeft dat al veel eerder gedaan.''

In een vraaggesprek met het Franse dagblad Libération ontkende Zakajev eerder deze week betrokkenheid bij het gijzeldrama in Beslan. Volgens hem heeft Maschadov juist aangeboden naar Beslan te gaan om de gijzeling te beëindigen. Maar voor het zover was, vielen Russische elitetroepen de school aan, waarna de bloedige ontknoping volgde.

Zakajev, oud-minister van Cultuur van Tsjetsjenië, was ooit een van de weinige Tsjetsjenen met wie de Russen bereid waren te onderhandelen. Maar sinds zijn vlucht naar het buitenland – hij woont nu in Londen, waar hij asiel kreeg – wordt hij door Moskou beschouwd als een gevaarlijke terrorist. Nog afgelopen zaterdag beweerde een Russische journalist van het persbureau RIA Novosti op de opiniepagina van deze krant dat hij persoonlijk tegenstanders heeft gemarteld en doodgeschoten. Dat is overigens nooit bewezen.

In Libération vertelde Zakajev dat Maschadov, oud-president van Tsjetsjenië, de gijzeling in Beslan vanaf het allereerste begin fel heeft veroordeeld en de onmiddellijke en onvoorwaardelijke vrijlating van alle gijzelaars heeft geëist. Hij werd al enkele uren nadat woensdagochtend om negen uur de gijzeling was begonnen, ingeschakeld om een oplossing te vinden. Zakajev werd die woensdagmiddag om twee uur gebeld door Roelan Aoesjev, ex-president van Ingoesjetië en onderhandelaar met de gijzelnemers in Beslan. Aoesjev vertelde Zakajev dat de omstandigheden in de school verschrikkelijk waren voor de meer dan duizend gijzelaars en dat de gijzelnemers van president Poetin eisten dat hij per decreet de terugtrekking van alle Russische troepen uit Tsjetsjenië zou gelasten.

Zakajev beloofde Aoesjev alles te zullen doen om Maschadov over te halen in te grijpen. Een dag later kreeg hij van Maschadov toestemming zelf naar Beslan te gaan om met de terroristen te onderhandelen. Maschadov zei ook zelf bereid te zijn naar Beslan te gaan. Nog een dag later, op vrijdag, meldde Zakajev dat telefonisch aan president Aleksandr Dzazochov van Noord-Ossetië. Dzazochov beloofde binnen twee uur terug te bellen – de Russen moesten immers toestemming geven voor de komst van Zakajev en Maschadov, beiden hoog op de Russische lijst van gezochte personen. Zakajev: ,,Bijna anderhalf uur later zag ik op de BBC hoe de tragedie zich ontrolde. Onze pogingen waren nutteloos.''

Volgens de Tsjetsjeense leider hebben de Russen ,,aan een stuk door gelogen''. Al op de eerste dag van de gijzeling wisten de Russen volgens Aoesjev dat er meer dan duizend gijzelaars waren – de Russen hebben tot de ontknoping volgehouden dat het er maar 325 waren; pas gisteren werd voor het eerst aan Russische kant officieel het getal 1200 genoemd. De Russen wisten ook al op de eerste dag welke eis de gijzelnemers stelden maar logen dat er geen eisen waren.

Volgens Zakajev heeft Poetin vanaf het allereerste begin maar één scenario gevolgd: dat van een oplossing met geweld. ,,Ik begon me zorgen te maken toen hij een beroep deed op de Veiligheidsraad van de VN. Poetin heeft nooit gewild dat de VN zich met Tsjetsjenië bemoeiden, dat was een `interne zaak'. Als hij dat nu wel deed, dan met het doel Westerse steun te krijgen voordat hij [in Beslan] tot de aanval zou overgaan.''

Van Aoesjev zelf zou Zakajev hebben gehoord dat het medisch personeel dat vrijdag met instemming van de terroristen bij de school lijken zou weghalen, helemaal geen medisch personeel was: de hulpverleners waren vervangen door spetznats, Russische elitesoldaten, die de aanval openden. Zakajev: ,,De Russen hebben twee hoofdkwartieren gehad: een om een rookgordijn te leggen, en een als operationeel centrum.''

Voor de Tsjetsjeense zaak én voor de toekomst van Rusland, aldus Zakajev in Libération, is het drama in Beslan ,,een politieke catastrofe''. Maar: ,,Poetin heeft zulke terroristen nodig. Ze stellen hem in staat deel te nemen aan de grote internationale oorlog tegen het terrorisme en zijn oorlogsmisdaden in Tsjetsjenië te verhullen.''

Het Tsjetsjeense verzet, stelt hij, heeft niets met internationaal terrorisme te maken: ,,Het Tsjetsjeense vraagstuk is een lokaal vraagstuk.''