Kaartjes van Kamer en Borssele: terreuralarm

Hoe geloofwaardig is de noodzaak voor het terreuralarm? Heeft de 18-jarige verdachte alleen kaartjes van internet en kunstmest van de Gamma?

Bij de kerncentrale in Borsele staan bezoekers sinds 9 juli voor een dichte poort. De dagelijkse rondleidingen over het complex met bezoeken aan de regelzaal en het reactorgebouw zijn afgelast sinds de ministeries van Binnenlandse Zaken en Justitie op die dag een `tereuralarm' hebben afgegeven.

Eigenlijk wil Binnenlandse Zaken liever niet spreken van een `terreuralarm'. Volgens de brief die Remkes op 9 juli naar de Kamer stuurde is er sprake van ,,een verhoogde terroristische dreiging'' ten aanzien van ,,concrete objecten en locaties''. Eén van die locaties, is Borssele. Een plattegrond van de enige in Nederland werkzame kerncentrale zat, zoals gisteren bekend werd, in een map van Samir A. die op 30 juni werd gearresteerd. Hij wordt, zo blijkt uit de dagvaarding die het OM deze week heeft uitgebracht verdacht van het voorbereiden van een aanslag.

Welk doel hij daarbij in het vizier had, is niet helemaal duidelijk. In de map die justitie bij huiszoeking aantrof, bevonden zich ook plattegronden van gebouwen als de Tweede Kamer, Schiphol, het ministerie van Defensie en het kantoor van de AIVD. De vondst speelde een belangrijke rol bij de afkondiging van de verscherpte bewaking die rond deze `objecten' sinds 9 juli van kracht is.

Voor Borssele was het de derde keer dat bezoekers worden geweerd. De eerste opgeschorting van de bezoekersregeling was meteen na de aanslagen van 11 september, de tweede keer na het begin van de oorlog in Irak in maart vorig jaar. In beide gevallen bleef de maatregel toen ongeveer een maand van kracht, maar dit keer duurt de sluiting van de centrale al twee maanden.

Een woordvoerster van EPZ, eigenaar van de centrale, kan niet zeggen of er zich verdachte zaken hebben voorgedaan bij eerdere rondleidingen. ,,We krijgen hier huisvrouwen, ingenieurs en alles daartussen. En bezoekers moeten zich legitimeren.'' Hoe buitenstaanders aan plattegronden kunnen komen, kan ze niet zeggen. ,,Mensen die hier zakelijk komen, krijgen de huisregels en een overzicht van de gebouwen. Bezoekers bij mijn weten niet.''

Plattegronden van het AIVD-hoofdkantoor in Leidschendam zijn evenmin vrijelijk verkrijgbaar, aldus de woordvoerder. Hij wil niet rechtstreeks ingaan op de zaak van Samir A.: ,,Maar we zien dat personen die op één of andere manier betrokken zijn bij terroristische netwerken, verkenningen plegen door locaties te bezoeken en gebouwen te observeren. Dat is ook in Nederland waargenomen.''

Het is de vraag hoe serieus de vondst van de plattegronden moet worden genomen. De lijst met andere in beslag genomen spullen, waaronder een leeg flesje citroensap en een stroomdraad afkomstig van kerstverlichting, maken niet onmiddellijk een zeer professionele indruk. Daar staat tegenover dat Samir A. al eerder werd verdacht van het voorbereiden van een terroristische actie.

Op 17 oktober van het vorige jaar werd hij daarom met vier medeverdachten opgepakt. A. maakte deel uit van ,,een netwerk van jonge radicale moslims in Nederland thans betrokken is bij de voorbereiding van een vooralsnog onbekende terroristische actie,'' zo valt te lezen in een ambtsbericht dat de AIVD op 15 oktober.

De dienst volgt A. sinds een mislukte reis naar Tsjetsjenië in januari van het vorige jaar. Via observaties en telefoontaps heeft de dienst het `netwerk' rond A. zo goed mogelijk in kaart gebracht. Daaruit blijkt dat A. en zijn vrienden contact hebben met met een zekere Naoufel, een Marokkaan die op 14 oktober in Spanje wordt opgepakt wegens zijn vermeende betrokkenheid bij de bloedige bomaanslagen in Casablanca vorig jaar.

Uit het onderzoek van de AIVD blijkt ook dat twee jongens langere tijd in Pakistan zijn geweest. Een van hen, zo hoort de AIVD één van de leden van de groep zeggen in een telefoongesprek, zou nu Pakistan hebben verlaten ,,om een wedstrijd te spelen voor de Ramadan.'' Volgens de AIVD is dit codetaal voor het plegen van een aanslag.

Maar in hoeverre er sprake is van vergevorderde plannen voor een aanslag weet de AIVD niet. ,,Op dit moment is niet vastgesteld kunnen worden in welke vorm, in welke plaats of op welk tijdstip deze eventuele terroristische actie zal plaatsvinden'', schrijft de dienst in het ambtbericht van 15 oktober.

Bij huiszoeking wordt een rode Dirk van den Broek-tas aangetroffen, met daarin verdachte spullen: gedestilleerd water, zoutzuur, kunstmest. Sommige typen kunstmest bevatten ammoniumnitraat, een mogelijke grondstof voor een explosief. Maar de aangetroffen zak, gekocht bij de Gamma, bevat alleen ammonium- en calciumsulfaat. Twee weken na de arrestaties worden de verdachten wegens gebrek aan bewijs op vrije voeten gesteld.

Maar het onderzoek tegen Samir A. uit oktober loopt nog, zo stelt het OM. En volgens de advocaat van Samir, Victor Koppe, zijn de chemische stoffen die nu in de dagvaarding worden genoemd, in feite aangetroffen bij de huiszoeking in oktober van het vorige jaar. De advocaat wil over de inhoud van het dossier niet al te veel kwijt, maar wil wel zeggen dat veel van de plattegronden die in juni bij Samir werden gevonden ,,voornamelijk van het internet'' afkomstig zijn en dat zijn cliënt de afgelopen maanden voortdurend door de AIVD is geschaduwd – waardoor het ongeloofwaardig zou zijn dat Samir A. rustig door is gegaan met het plannen van een aanslag.

Al met al, zegt Koppe, rechtvaardigt het dossier ,,op geen enkele manier het terreuralarm dat is afgekondigd. Wij hebben dit dossier al drie maanden in ons bezit. En ik moet u zeggen dat ik als burger, maar ook niet als advocaat, geen moment heb gedacht: gelukkig maar, dat dat terreuralarm is afgekondigd.''

    • Jaco Alberts
    • Steven Derix