Europa en de VS drijven verder uiteen

Europa en de Verenigde Staten drijven verder uiteen als het gaat om diplomatieke en veiligheidskwesties. De afkeer in Europa van het Amerikaans buitenlands beleid onder president Bush groeit.

Dit blijkt uit een opiniepeiling die in juni is gehouden onder 11.000 Amerikanen en Europeanen. De peiling, uitgevoerd door het German Marshall Fund of the United States en de Italiaanse denktank Compagnia di Sao Paolo, geldt als serieus in diplomatieke kring.

Uit het onderzoek blijkt dat 58 procent van de Europeanen krachtig Amerikaans leiderschap in de wereld onwenselijk vindt, negen procent meer dan in een peiling vorig jaar. Alleen in Groot-Brittannië en Nederland is een meerderheid voor sterk Amerikaans leiderschap.

Voorts is 76 procent van de Europeanen ontevreden over het buitenlands beleid van Bush, twaalf procent meer dan in 2003 en twintig meer dan in 2002. Uit de peiling blijkt dat 51 procent van de Amerikanen het buitenlands beleid van Bush goedkeurt.

Het onderzoek is gehouden onder duizend inwoners per land: negen lidstaten van de Europese Unie, Groot-Brittannië, Nederland, Frankrijk, Duitsland, Italië, Polen, Spanje, Portugal en Slowakije; EU-kandidaat Turkije en de Verenigde Staten. Meer dan de helft van die landen heeft deelgenomen aan de oorlog in Irak en de daaropvolgende vredesoperatie.

Hoewel Europa en Amerika nog steeds wederzijds hun transatlantische relatie op prijs stellen en gemeenschappelijke waarden delen, vindt 58 procent van de Europeanen dat de EU inzake diplomatieke- en veiligheidskwesties een meer onafhankelijke aanpak moet kiezen. Zestig procent van de Amerikanen wil juist dat de relatie hechter wordt en 79 procent wil dat de EU meer wereldwijd leiderschap toont.

Van de Europeanen wil 71 procent dat de EU een supermacht wordt zoals de VS. Maar 47 procent veranderde van gedachten toen gevraagd werd of ze dan ook meer geld aan defensie wilden geven.

Tachtig procent van de Europeanen meent dat de oorlog in Irak geen verlies van mensenlevens waard is, tien procent meer dan in 2003. Amerikanen zijn daarover verdeeld langs ideologische lijnen. Van de Europeanen vindt 73 procent dat de oorlog het risico van terrorisme heeft vergroot, van de Amerikanen 49 procent.

Uit de peiling blijkt dat Europeanen terughoudender zijn in unilateraal optreden en het passeren van de Verenigde Naties dan de Amerikanen, als vitale belangen op het spel staan: 59 procent van de Amerikanen keurt dit goed, tegen 44 procent van de Europeanen, al verschilt het beeld van land tot land. Een meerderheid van de Nederlanders keurt dit ook goed.

De conclusies van de onderzoekers zijn gemengd. ,,Als deze trend zich doorzet, zien we misschien een nieuwe definitie van de grondslagen van de transatlantische relatie van een eerst-keusrelatie tot een facultatieve alliantie als het wedersijds uitkomt'', zegt Craig Kennedy, voorzitter van het German Marshall Fund. Maar somber is hij niet: ,,Hoe dan ook, een sterk transatlantisch fundament, gebaseerd op gemeenchappelijke waarden en sociale en economische banden, blijft de relatie aanjagen.''

Het beeld dat Europa's mening over Amerika's rol in de wereld wordt gekleurd door het beleid van president Bush, blijkt uit een andere peiling. De wereld wil dat de Republikein Bush de verkiezingen verliest en kiest ruimschoots voor zijn Democratische rivaal Kerry, zo blijkt uit een peiling onder 34.330 mensen in 35 landen. De peiling werd gedaan door het onderzoeksbureau Globescan en de universiteit van Maryland.

In dertig landen, veelal sterke bondgenoten van de VS, waaronder Nederland, verkiest men Kerry boven Bush, met een gemiddelde marge van 46 procent tegen 20 procent.