Alles over geweld op video

Hoe vaak je ook iemand neer hebt zien schieten op tv of film, het raakt je niet echt omdat je weet dat het fictie is. Maar de schokkerige camerabeelden van reële executies blijven shockeren, zoveel maakt de video van Heather Burnett wel duidelijk. Whitness: AnAestetic, onderdeel van de expositie Channel Zero in Montevideo, laat speelfilmfragmenten zien. Een vrouw wordt neergeschoten. Bevallig stort zij ter aarde. Daartegenover stelt Burnett de beelden van een echte executie in Sierra Leone. Een man, met in zijn borstkas een gapend gat ligt op de grond. Moeizaam haalt hij adem als hij op een kruiwagen wordt weggereden. De beelden gaan door merg en been – je weet dat het realiteit is.

Volgens de Griekse curator Katerina Gregos reageren de twintig kunstenaars van Channel Zero op de huidige geweldscultuur. Marc Bijl, Boris Mikhailov, Ritsaert ten Cate, Maja Bajevic en aderen willen het geweld in de media, entertainment en samenleving analyseren, ondermijnen of bekritiseren. Zo breed als dit klinkt, zo breed is ook de expositie. Alles komt aan de orde, van de confronterende beelden in de video van Burnett, tot de computerreconstructies van Palle Torsson van locaties waar massamoordenaars en ander gespuis in Hollywood-films verkeerden. Evil Interiors heet de serie, met onder andere een digitale fotoprint van de cel van Hannibal in Silence of the Lambs.

Channel Zero maakt aanschouwelijk hoe de aanslagen en het terrorisme van de afgelopen jaren terechtkomen in de beeldende kunst. Rainer Ganahl liet Afghanen reageren op de manier waarop Amerika hun land binnenviel: hij zond lappen stof rond met het verzoek ze te borduren met reacties. De doeken kwamen terug met zinnen als: ,,America should stop international terrorism under the false shadow of Al Queda.'' Naast overheden krijgen ook terroristen ervan langs: Christophe Draeger presenteert met zijn Black September een hotelkamer met wanorderlijke sportparafernalia uit de jaren zeventig: het decor van de gijzeling van Israëlische sporters tijdens de Olympische Spelen in 1972. De installatie bestaat verder uit journaalbeelden van die gijzeling en een video waarin het drama wordt nagespeeld.

Aanslagen zijn verschrikkelijk. Maar verschrikkingen raken in de vergetelheid of worden overstemd door nieuwe ellende. Nikos Charalambidis plaatste in zijn digitale prints Social Gym No.35: Violence through Fashion nieuwsfoto's van Máxima tijdens de opening van een Haagse beeldenexpositie in een andere context: een verlaten luchthaven op Cyprus waar de sporen van de Turkse inval in de jaren zeventig nog altijd zichtbaar zijn. De vervreemding is compleet: blije mensen plompverloren gemonteerd in een desolate omgeving. Deze reeks schilderijen laat zien hoe snel aanslagen wegzinken in het verleden, maar laat ook zien dat aanslagen van alle tijden zijn.

In David Claerbouts video Cat and Bird in peace (1996) zitten een kat en vogel enkele centimeters van elkaar. Ze zien elkaar, maar vallen niet aan en vluchten niet. Vreedzame coëxistentie is mogelijk volgens Claerbout. Die troostrijke gedachte biedt een tegenwicht voor de explosies en het geweld in bijvoorbeeld TV Mania, War 1992-2002 van Boris Mikhailov, een reeks foto's van journaalbeelden vol straaljagers en explosies.

De kunst in Channel Zero onderzoekt, levert kritiek of gaat juist mee in de sensatiezucht van ontploffingen en soldaatje spelen. De keuze voor zoveel verschillende invalshoeken leidt tot een zware expositie met af en toe een adempauze, een gedegen cursus over geweld en terrorisme, te veel om in één keer te overzien.

Tentoonstelling: Channel Zero. Montevideo/Time Based Arts, Keizersgracht 264, Amsterdam. T/m 23/11, di-za 13-18u. Inl: www.channel-0.org, 020-6237 101

    • Machteld Leij