Onweerstaanbare film over elegante charmeur uit Haïti

Jonathan Demme is in alle opzichten een onafhankelijk filmmaker. Hij beweegt zich niet alleen vrijelijk binnen en buiten de grote studio's, hij bindt zich ook niet aan een genre of een stijl.

De Amerikaan kan terugzien op een lijst met titels als Stop Making Sense, een registratie van live-optredens van de Talking Heads, de anarchistische en romantische actiefilm Something Wild, de ijzingwekkende The Silence of the Lambs en het rechtbank-aidsdrama Philadelphia. Binnenkort komt zijn remake van The Manchurian Candidate uit, deze week kunnen we ons al verheugen op The Agronomist, een documentaire over de roerige geschiedenis van Haïti.

Demme concentreert zijn film op Jean Dominique, van opleiding landbouwkundige (agronomist), van beroep radiomaker, zijn hele leven strijdend tegen de corruptie, de uitbuiting, het geweld en de willekeur die het door de Verenigde Staten gesteunde regime van `Papa Doc' Duvalier kenmerkten.

Demme, die al eerder films over Haïti maakte, heeft Dominique en diens radiostation Haïti Inter gedurende decennia gevolgd. Van het min of meer terloopse begin naar het aanhoudende gevecht tegen censuur en bedreiging en het onvermijdelijke einde.

The Agronomist is geen chronologisch verteld verhaal geworden en daarmee in het begin nogal ontoegankelijk, doordat je zowel op het vertelde zelf moet letten, als op het moment wanneer het verteld werd.

Maar wie zich door dat meanderende begin niet uit het veld laat slaan, wordt voor zijn aandacht beloond. The Agronomist is onweerstaanbaar en ontroerend. De vitale energie die Dominique en zijn vrouw en collega Michele Montas bezielt, zet de hele film onder stroom. Zij kunnen niet anders dan de strijdlustige journalisten zijn die ze zijn, omdat het land is zoals het is. Een landje in de schaduw van de Verenigde Staten, waar ze altijd met argwaan naar progressieve ontwikkelingen in hun achtertuin kijken. Progressieve ontwikkelingen wil dan zeggen: hervormingen in de landbouw en ontwikkeling van publieke werken.

De film speldt en passant een kleine medaille op de borst van de veelgesmade Amerikaanse president Jimmy Carter die een serieuze zaak maakte van mensenrechten. Zodra Ronald Reagan president werd, kregen de gewapende machten in Haïti weer vrij spel.

Hoewel de uitgesproken linkse journalist zijn held is, versimpelt Demme de geschiedenis niet tot goed en fout. Hij laat een radio-interview horen met de `goede' Haïtiaanse president Aristide. Dominique was aanvankelijk op de hand van deze moedige hervormer, maar het interview is uiterst kritisch omdat de journalist inmiddels lucht heeft gekregen van corruptie en vriendjespolitiek.

Dat Demme zijn verhaal vooral vertelt via interviews met Dominique hindert niet. Het onnavolgbaar Franse accent waarmee de gracieuze charmeur zijn verhalen opsiert, is een attractie op zichzelf.

In tijden van haast is het geduld dat Demme bij het maken heeft betracht, een zeldzaamheid geworden. Aan het resultaat kun je zien hoe onbetaalbaar dat is.

The Agronomist. Regie: Jonathan Demme. In: Filmmuseum Cinerama, Amsterdam.