Kamer: toets wet aan Grondwet (Gerectificeerd)

In de Tweede Kamer tekent zich een meerderheid af om het rechters mogelijk te maken wetten te toetsen aan de Grondwet. Tot nu toe is dat verboden.

De fracties van VVD, PvdA, GroenLinks en D66 steunen het initiatief-wetsvoorstel van Kamerlid Halsema (GroenLinks) om het verbod op constitutionele toetsing op te heffen. Wel wil met name de VVD het aantal grondrechten dat voor rechterlijke toetsing in aanmerking komt, verkleinen. Zo zouden het recht op bijstand en het recht om Nederlander te worden moeten worden uitgezonderd, meent de VVD.

Ook het kabinet stelt zich positief op, zo blijkt uit uitlatingen van minister De Graaf (Bestuurlijke Vernieuwing). Het is voor het eerst sinds de invoering van de Grondwet in 1848 dat er uitzicht is op een meerderheid vóór het mogelijk maken van constitutionele toetsing. Traditioneel werd deze gedachte dat rechters wetten zouden toetsen gezien als een inbreuk op de strikte scheiding der machten. Rechters zouden volgens de tegenstanders boven de politiek komen te staan door toetsing, terwijl het laatste woord over de samenhang tussen wetten en Grondwet aan de wetgever hoort te zijn, en dus aan de Eerste en Tweede Kamer.

Nederland is met Finland het enige land van de 25 lidstaten van de Europese Unie dat in het geheel geen rechterlijke toetsing van wetten aan de nationale grondwet mogelijk maakt. De Nederlandse rechter kan nationale wetten wel toetsen aan internationale verdragen. Steeds meer deskundigen en staatsrechtgeleerden adviseren daarom sinds de jaren zeventig het verbod op constitutionele toetsing op te heffen. Achtereenvolgende kabinetten hebben voorstellen overwogen maar er steeds van afgezien, onder meer omdat PvdA en VVD tot 2002 overwegend tegen waren.

Zij zijn nu van mening veranderd. Met name het CDA is in de Tweede Kamer verdeeld. Kamerlid Smilde sprak vanmorgen van ,,ernstige bezwaren' die bij de christen-democraten leven. Ook in de Eerste Kamer bestaat in veel fracties weerstand tegen het voorstel.

Halsema meent dat het gevaar van politieke uitspraken door rechters gering is. Om het verbod af te schaffen is een grondwetswijziging nodig. Wanneer Tweede en Eerste Kamer instemmen, is na verkiezingen steun van tweederde meerderheid van beide Kamers nodig.

Laatste woord pagina 3

Rectificatie

Toetsing Grondwet

In de artikelen Kamer: toets wet aan Grondwet en Wie heeft het laatste woord? (8 september, pagina 1 en 3) staat dat Nederland en Finland de enige EU-landen zijn die geen wettelijke toetsing van wetten aan de Grondwet kennen. Dat is onjuist. Finse rechters kunnen sinds 2000 een wet wel toetsen. Nederland is dus het enige EU-land zonder constitutionele toetsing.