Een coach van de georganiseerde chaos

De Tsjechische bondscoach Karel Brückner weet niet waarom zijn ploeg zo vaak van Oranje wint. ,,Ik schrik wel telkens als we bij de loting aan Nederland zijn gekoppeld.''

Van de drie charismatische én succesvolle bondscoaches op het EK voetbal was hij de rust zelve. Zijn Duitse collega Rehhagel schreeuwde het Griekse elftal al huppelend naar de Europese titel. Zijn Braziliaanse collega Scolari huilde van verdriet, toen hij met gastland Portugal de finale had verloren. Diens clowneske gedrag langs de zijlijn is onvergetelijk. Beide trainers maakten van elke persconferentie een onemanshow. Nee, dan de Tsjechische bondscoach. De grijze eminentie met de kop van een drankorgel en de stem van een kettingroker toonde zich een zwijgzame vaderfiguur die zonder stemverheffing zijn spelers aanwijzingen gaf.

Karel Brückner (64) drinkt overigens bijna geen alcohol, hij is wel dol op sigaretten. In het maandblad Johan vertellen intimi over zijn ondoorgrondelijke karakter. Hij is een workaholic die zijn hobby's liever verborgen houdt in de bosrijke omgeving van de provinciestad Olomouc. In zijn tuinhuisje drinkt hij thee, luistert hij naar muziek van Mozart en leest hij boeken van Shakespeare. Hij wandelt graag met zijn kleinkinderen, die dan alles over paddestoelen krijgen te horen.

Met volwassenen praat hij alleen over voetbal en hij doet dat volgens zijn vertrouwelingen urenlang en bij voorkeur in de vorm van een monoloog. Op persconferenties zegt hij weinig, heel soms verwijst hij naar zijn literaire kennis. Op de vraag waarom Tsjechië op het EK in de drie gewonnen groepswedstrijden telkens op achterstand kwam, kaatste hij de bal terug: ,,Othello wurgde Desdemona toch ook niet in de eerste akte?''

De woorden van Brückner gaven blijk van kalmte en zelfvertrouwen, dezelfde eigenschappen die hij gisteren in de Arena ten toneel spreidde. Hij zei niet wakker te liggen van vijf afwezige topvoetballers. Smicer, Galásek, Poborsky en Jarosik zijn vervangbaar, zo is in de laatste groepswedstrijd op het EK gebleken. Toen won Tsjechië B van Duitsland A.

Volgens de bondscoach is het gemis van aanvoerder Nedved wel een forse aderlating. De sterspeler van Juventus is zijn verlengstuk in het veld. Brückner, in de jeugd een talentvolle ijshockeyer, is als trainer een voorstander van forechecking. Nedved geeft meestal het startsein voor deze vorm van `aanvallend verdedigen'. Op de prikkelende vraag waarom de pas herstelde Nedved afgelopen weekeinde wel voor Juventus heeft gespeeld en vanavond niet voor de interland tegen Oranje beschikbaar is, antwoordde Brückner gisteren onbewogen: ,,Omdat ik hem dat advies heb gegeven.''

Met of zonder Nedved, Tsjechië heeft onder leiding van de bondscoach een typisch spelsysteem ontwikkeld. `Georganiseerde chaos' lijkt een goede omschrijving van de ogenschijnlijk rommelige, maar strak geregisseerde tactiek. Brückner is technisch tekenaar van beroep, als trainer laat hij de looplijnen kriskras door elkaar gaan. De Tsjechen kunnen met hun topconditie anderhalf uur lang aanvallen én verdedigen. Ze schakelen op het middenveld vliegensvlug in een hogere versnelling over. Soms veranderen de hardlopers in doodlopers, zoals tijdens het verloren EK-duel tegen de Grieken. Toen was de hand van Brückner niet meer zichtbaar op het veld en ontaardde de offensieve dadendrang in kansloos en vleugellam paniekvoetbal.

Toen zijn spelers na afloop huilend in de kleedkamer zaten, hield hij hun voor: ,,Ook goede ploegen verliezen wel eens. Op een waardige manier verliezen maakt een topploeg alleen maar groter.''

Kritiek kreeg Brückner nauwelijks na de onverwachte uitschakeling. Hij had Tsjechië sprankelend laten voetballen en zich gemanifesteerd als een ongekroonde `wisselkoning'. Sceptici beweren dat hij in eigen land te veel lof krijgt toegezwaaid. Zijn correcties tijdens de wedstrijden worden volgens hen ingegeven door foute basisopstellingen. Overigens is Brückner geen voorstander van veel veranderingen. Hij anticipeert wel vaak op de formatie van de tegenstander en was gisteren zichtbaar ontstemd over het feit dat hij sommige Nederlandse neo-internationals (Kuijt, Castelen, Bouhlarouz) niet in zijn databank heeft opgeslagen. De perfectionist Brückner is liever op alles voorbereid en daarom dik tevreden dat Seedorf niet van de partij is bij Oranje. Diens onvoorspelbare acties maken hem lastig te bestrijden, verklapte Brückner aan zijn vrienden in Olomouc. Waarom wint Tsjechië eigenlijk zo vaak van Nederland? ,,Ik heb nooit over die vraag nagedacht'', antwoordde hij zonder een spier te vertrekken. ,,Ik schrik wel telkens als we bij de loting weer aan jullie worden gekoppeld.''

Vaste wissel op het EK in Portugal was de blonde middenvelder Heinz, die door zijn treffende gelijkenis met de bondscoach in het Tsjechische sportblad Hattrick met behulp van fotomateriaal als diens bastaardzoon werd afgeschilderd. Volgens de Tsjechische voetbalverslaggevers is er niets waar van dit gerucht, dat op het EK als een lopend vuurtje door de perszaal ging.

Brückner heeft nooit in het openbaar gereageerd op het roddelverhaal. Hij praat alleen over voetbal, met een passie die naar beroepsdeformatie neigt. Zijn contract loopt door tot en met het WK in 2006. ,,We hebben in Duitsland iets goed te maken'', sprak hij tot de dertigers die na het EK aan afscheid nemen dachten. Geen speler die de Tsjechische bondscoach in de steek wil laten.