`DSM heeft hier weinig vrienden'

Chemieconcern DSM kocht vorig jaar de vitaminetak van het Zwitserse farmaciebedrijf Roche. Meteen begon de reorganisatie. ,,Ik dacht dat we een sociale werkgever kregen, maar dat bleek een vergissing.''

Dr. Udo Haas houdt niet op de voordelen op te sommen van de vorige week geopende vitamine-E-fabriek, hier in het Zwitserse dorp Sisseln. Het is de grootste en modernste ter wereld, begint Haas, die tussen twee enorme zilverkleurige opslagtanks staat. De fabriek kan bijna drie keer zoveel produceren als de vorige. Met maar dertig arbeidskrachten. In de oude fabriek, op steenworp afstand, waren dat er ruim twee keer zo veel. ,,Alleen zo blijven we de Chinese concurrentie voor'', zegt Haas, die verantwoordelijk is voor de vitaminefabrieken in Sisseln, dat vlakbij Basel ligt. De fabrieken zijn vorig jaar oktober in handen gekomen van het Nederlandse chemieconcern DSM, toen het voor 1,6 miljard euro de vitaminetak overnam van het Zwitserse farmacieconcern Roche.

Niet iedereen deelt het enthousiasme van Haas. Volgens Christa Holzapfel heeft de komst van DSM voor onrust en woede gezorgd onder de 7.500 voormalige Roche-medewerkers. De overname was net een dag officieel of het chemieconcern kondigde al een reorganisatie aan. ,,Dat kwam als een volslagen verrassing'', zegt Holzapfel, lid van de ondernemingsraad in het Duitse dorp Grenzach, waar onder meer de vitamines B1, B2 en B6 worden gemaakt. DSM had van een reorganisatie niks laten doorschemeren, aldus Holzapfel. ,,We hadden van te voren naar het bedrijf geïnformeerd bij Nederlandse ondernemingsraden en vakbonden'', zegt ze. DSM bleek een keurige onderneming. De werknemers van Roche waren opgetogen. ,,We dachten dat we een sociale werkgever kregen, maar dat bleek een vergissing.''

Voor DSM was de vitaminetak van Roche een mooie prooi. Het Nederlandse concern had in 2000 een radicale koerswijziging aangekondigd waarbij het de petrochemie ging verkopen. DSM wilde meer de kant van de life sciences op, om zich te richten op de productie van ingrediënten voor genees- en voedingsmiddelen. Op dat eerste gebied, ingrediënten voor geneesmiddelen, was het bedrijf door een serie recente overnames al uitgegroeid tot de grootste leverancier ter wereld. Het zocht nog naar een prooi om zijn voedingsmiddelentak verder uit te breiden. Door de overname van Roche Vitamins werd DSM ook hier de grootste wereldspeler.

Maar de prijzen van vitamines, met name vitamine C, stonden onder druk. DSM voelde de noodzaak om te bezuinigen. De slechte economische situatie maakte die druk alleen maar groter. Bestuursvoorzitter Peter Elverding kondigde een dag na de officiële overname aan dat er een jaarlijkse besparing van ten minste 150 miljoen euro mogelijk was. Wat dat betekende werd snel duidelijk.

In december kondigde DSM aan dat het in Grenzach 290 arbeidsplaatsen ging schrappen. De helft daarvan zou via gedwongen ontslagen verdwijnen. In februari kwamen de Zwitserse locaties aan de beurt. Bij Sisseln, op 30 kilometer afstand van Grenzach, werden 290 banen geschrapt. Op het hoofdkantoor in Kaiseraugst, en het Europese verkoopkantoor in Birsfelden, verdwenen in totaal 140 plaatsen. Daarna volgden Village-Neuf in Frankrijk en Tienen in België. Op allebei de locaties schrapte DSM circa 60 banen. Daarmee is inmiddels 12 procent van de oorspronkelijke arbeidsplaatsen verdwenen. En dan moet DSM nog beslissen over de resterende locaties, in Schotland, de Verenigde Staten en China. ,,We zijn in ieder geval over de helft'', zegt DSM-bestuurslid Feike Sijbesma, in het hoofdkantoor van de vitaminetak in Kaiseraugst.

Sijbesma vindt de ontslagen nodig. ,,Om concurrerend te blijven'', zegt hij. Er was volgens hem ook veel ruimte voor verbetering, omdat het management van Roche Vitamins niet veel veranderingen meer had doorgevoerd toen eenmaal bekend was dat de vitaminetak verkocht zou worden. Peter Geissberger, lid van de ondernemingsraad in Sisseln, geeft toe dat het management de laatste jaren ,,misschien iets was ingeslapen''. Maar doordat er nu zoveel mensen zijn verdwenen is de arbeidsdruk voor de overblijvers wel erg groot geworden. ,,Het wordt een zware tijd de komende jaren.''

DSM bracht nog meer teweeg in de regio Basel. Roche kocht zijn grondstoffen meestal in bij regionale leveranciers. Maar DSM vond de prijzen aan de hoge kant, en ging op de wereldmarkt op zoek naar goedkopere producenten. Daarmee zette het meteen de regionale leveranciers onder druk. Van de totale kostenbesparing die de reorganisatie heeft opgeleverd is volgens Sijbesma tussen de 20 en 30 procent terug te voeren op goedkopere grondstoffen. Maar de prijsverlaging dwong de regionale leveranciers wel mensen te ontslaan. Iets wat DSM in de schoenen wordt geschoven. ,,Ze hebben hier weinig vrienden gemaakt'', zegt Geissberger.

Hij vindt, net als Holzapfel, dat de reorganisatie te abrupt verloopt. ,,Geef mensen een jaar de kans om iets anders te zoeken. Maar nee.'' Volgens hem zijn de arbeidsvoorwaarden nu minder gunstig dan bij Roche. ,,Dat was een farmabedrijf. Het had wat spek op de heupen.'' Bij chemieconcerns is dat anders. Mensen die bij Roche met vroegpensioen gingen, kregen de eerste jaren 70 procent van het laatste loon. Bij DSM 55 procent. ,,Dat scheelt al gauw 1.000 franc in de maand'', zegt Geissberger. Maar hij wil ook niet te veel klagen. Sommige bedrijven hebben niet eens een regeling voor Vorruhestand (zoiets als de VUT) en het vroegpensioen.

Naar verwachting zal DSM nu eerst over de locatie in Schotland beslissen. Daar staat een grote, maar oude fabriek die vitamine C produceert. Er werken volgens Holzapfel zo'n 500 mensen. Ook in Schotland is de onrust groot. DSM wil niks over de plannen kwijt. Volgens Sijbesma verloopt de reorganisatie boven verwachting. De winst van de vitaminetak voor dit jaar zal naar verwachting rond de 180 miljoen euro uitkomen.

Dit is het eerste deel van een tweeluik over de grote vitamine-aankoop van DSM.

    • Marcel aan de Brugh