Brutale zwarte humor in rolstoelroadmovie

Twee mannen in een rolstoel vallen op het strand in slaap. We zien ze op de rug, van grote afstand, zodat de heldere, symmetrische compositie van het beeld niemand kan ontgaan. Het beeld wordt even zwart. Volgende scène, zelfde shot. Alleen is het nu vloed, en zitten de mannen tot aan hun nek in het water.

Het zijn twee scènes uit Aaltra, het Belgische speelfilmdebuut van de Franse komieken Benoit Delépine en Gustave Kervern, die begin dit jaar op het filmfestival Rotterdam een van de publiekslievelingen was.

Het is niet moeilijk te begrijpen waarom: om deze film kun je lachen. De even melige als brutale humor van Aaltra gaat bovendien gepaard met wanhopige melancholie, een raak gevoel voor timing, een goed gevoel voor de schoonheid van zwart-wit en een ruime blik voor strakke kaders.

Aaltra is een film waarin van de bezoekers geen medelijden met de hoofdpersonen wordt gevraagd. Die hoofdpersonen, ook gespeeld door de makers, zijn twee klootzakken, en omdat ze na een paar scènes in een rolstoel belanden houden ze niet op klootzakken te zijn. Uitgekiend misbruiken ze het medelijden van anderen.

De film heeft de vorm van een roadmovie, ja een roadmovie met rolstoelen, een alliteratie die in het Nederlands bij iedereen die de film gezien heeft vrolijk voor op de tong ligt. Het kluchtig ervan kan na verloop van tijd wel op de zenuwen gaan werken. Aaltra is het leukst als je 'm net gezien hebt.

De naam van de film verwijst naar een tractormerk, en aan die tractor danken de twee heren, een boer en een kantoorklerk hun invaliditeit. Ze komen erachter dat het een Fins merk is, en besluiten samen naar Finland af te reizen om een schadeclaim in te dienen. Zonder veel dialoog maar met des te meer visuele humor trekt het tweetal langs de smoezeligste van 's heren wegen, een tocht die aanmerkelijk sneller gaat als ze van een oud vrouwtje een gemotoriseerde rolstoel weten te stelen.

Aaltra lijkt vooral geïnspireerd door de Belgische film C'est arrivé près de chez vous van Rémy Belvaux en André Bonzel, al is de zwarte humor toch iets grijzer dan in die film (je doen grinniken om een verkrachting vergt nog iets meer dan grijnzen om een gejatte rolstoel). Maar C'est arrivé près de chez vous is alweer uit 1992, en het feit dar juist naar deze film verwezen moet worden, blijkt dat films als Aaltra zeldzame films zijn, ook al hebben ze zo'n laag budget dat elke idioot ze in theorie zou moeten kunnen maken.

Een andere invloed waar de makers hoog van opgeven is Aki Kaurismäki, de Finse meester die aan het eind van de tocht ook in de film te zien is. Kaurismäki's films zijn veel lyrischer en humaner dan dit debuut van Delépine en Kervern en daarom voor liefhebbers van pure Aaltra-ongein niet direct aan te raden, ook al lukt het hen toch hun rolstoelroadmovie enige waardigheid te geven.

Klootzakken zijn het, maar waardige klootzakken.

Rémy Belvaux en André Bonzel hebben na hun C'est arrivé pres de chez vous nooit meer een film gemaakt. Laten we hopen dat dit niet voor Delépine en Kervern zal gelden.

Aaltra. Regie: Benoit Delépine. Met: Benoit Delépine, Gustave Kervern, Jean Bucquoy, Aki Kaurismäki, Benoît Poelvoorde, Noël Gaudin, Bouli Lanners. In: 7 bioscopen.

    • Bianca Stigter