Solist staat niet altijd centraal bij festival Gaudeamus

Welke rol kan de solist spelen in hedendaagse muziek? Op deze vraag leken de composities die gisteren klonken op het openingsconcert van de Gaudeamus Muziekweek een antwoord te zoeken. Nieuwe wegen van componeren vragen immers ook om nieuwe manieren van muzikale interactie tussen solist en ensemble.

De solist bleek in alle gevallen te zijn geëvolueerd tot een soort eerste onder zijns gelijken: de leden van het heterogeen bezette Nieuw Ensemble leverden individueel vaak even belangrijke bijdragen, waar de solist net wel of net niet boven uitstak.

Concertino van de jonge Italiaanse componist Aureliano Cattaneo (1974), genomineerd voor de zondag uit te reiken Gaudeamus Prijs, is hiervan een goed voorbeeld. De trombonist staat centraal opgesteld als solist, maar soleert niet. Eerder zaait hij motieven, die in het ensemble wortel schieten en daar pas echt gestalte krijgen. Af en toe gaat het ensemble gonzend en krioelend zijn eigen weg, om door de trombonist weer onverwachts maar niet echt verrassend bij de les te worden gehaald.

De Nederlander Giel Vleggaar (1974) hoorde zijn Appalachia in première gaan. De solist in dit werk lijkt een uit de bluegrass weggelopen gitarist, compleet met stalen snaren. Typisch gitaristische loopjes en tokkeltjes sijpelen door in het ensemble zoals bij Cattaneo, of dienen juist ter begeleiding van lange melodieuze lijnen in een sfeer die laveert tussen repetitieve verstilling en avant-gardistische rodeo. Vleggaars compositie verdient eigenlijk een solist die uit het hoofd speelt, want gitarist Wiek Hijmans werd er nu vierkant uitgeswingd door het Nieuw Ensemble.

Een nog exotischer solist trad op in Khara-Khorum van de Mongoolse componist Sansargereltekh Sanjigdorj (1969). In deze compositie staat de morinkhuur centraal, een tweesnarige Mongoolse vedel. Sanjigdorj speelt de ruiserig zoete klank van dit instrument schitterend uit tegen langgerekte tonen in het ensemble, waaruit soms spontaan oosterse melodieën opborrelen. Khara-Khorum is een aaneenschakeling van taferelen, waarvan sommige introspectief lijken stil te staan terwijl andere heldhaftig galopperen.

Harmonies van de Bulgaar Adrian Pavlov (1979), ook genomineerd, was het enige werk zonder solist. Het was ook meteen de meest samenhangende compositie, waarin elk element logisch lijkt voort te komen uit het voorgaande. Pavlov weet te voorkomen dat dit op een plichtmatig spel uitloopt, door af en toe een voorraad nieuwe noten als een zak knikkers door het ensemble te laten stuiteren. De komende week klinken op verschillende concerten nog vijftien genomineerde werken, maar Pavlov behoort zondag ongetwijfeld tot de kanshebbers.

Concert: Nieuw Ensemble o.l.v. Otto Tausk. Openingsconcert Gaudeamus Muziekweek. Gehoord: 6/9 Felix Meritis, Amsterdam. Muziekweek t/m 12/9, info: www.gaudeamus.nl

    • Jochem Valkenburg