Ruisvrije nieuwe radiostandaard

Met de ingebruikname van zenders in Lelystad en Amsterdam kan nu in een groot deel van de Randstad digitale radio (DAB: digital audio broadcast) worden beluisterd.

Algemeen directeur Willem Toerink van db Europe laat het verschil horen: Radio 4 in FM en hetzelfde station in DAB. De volumeknop gaat helemaal open. ,,Hoor, geen ruis.''

Nederland heeft eindelijk digitale radio. Op 19 juli zijn de DAB-zenders in Hilversum, Haarlem, Den Haag en Rotterdam in bedrijf genomen, en een dezer dagen werden Lelystad en Amsterdam bijgeschakeld. In het najaar moeten zeven van de tien Nederlanders digitale radio kunnen ontvangen.

DAB is de opvolger van FM-radio. De technologie werd in 1994 als wereldstandaard uit een wetenschappelijk Eureka-programma geboren. FM is ontwikkeld in de jaren veertig van de vorige eeuw, AM (middengolf) in de jaren twintig. Het is dus voor het eerst in zeventig jaar dat er een nieuwe radiostandaard is.

In tegenstelling tot de FM, waar elke omroep afzonderlijk op een eigen frequentie te beluisteren is, wordt voor DAB de zogenoemde multiplextechniek toegepast. Daardoor kunnen zeven of meer programma's van bijna cd-kwaliteit gelijktijdig via dezelfde frequentie worden uitgezonden en kan zuiniger met frequenties worden omgesprongen. Enig nadeel: er is een aparte ontvanger voor nodig. Veel DAB-radio's kunnen overigens ook gewoon FM ontvangen, maar alleen het digitale signaal kan de bijna cd-kwaliteit garanderen, vooropgesteld dat daarvoor de maximale bandbreedte wordt gebruikt.

Nederland loopt met de introductie van digitale (ether)radio niet voorop. In Engeland, Duitsland en België kan al langer digitale radio worden ontvangen. Vooral in Engeland loopt het storm. Daar zijn al enkele honderdduizenden ontvangers verkocht. Alleen al in Londen zijn 55 DAB-stations te ontvangen.

In Nederland zal het waarschijnlijk minder snel gaan. Voorlopig maken namelijk alleen de publieke omroepen gebruik van DAB en die geven op dit moment voornamelijk zenders door die ook via FM of de kabel zijn te ontvangen. Dat zal de vraag naar de toch altijd dure DAB-radio's niet direct stimuleren. De commerciële, regionale en lokale publieke stations zenden nog niet uit op DAB. Stichting DAB Nederland, waarin sinds 1995 onder meer Sky Radio, Veronica FM, Radio 10 en Arrow Classic Rock zaten, stopte enkele jaren geleden de proefuitzendingen door het uitblijven van een `goed geformuleerd overheidsbeleid', en omdat een aantal van die zenders onlangs forse bedragen heeft geboden voor FM-frequenties, heeft DAB voorlopig geen hoge prioriteit.

,,Jammer'', zegt Riens Meijer van db Europe. De voormalige directeur van internetaanbieder World Access/Planet Internet en oud-bestuurder van Endemol spreekt over een vervangingsmarkt van 20 miljoen euro aan radiotoestellen in Nederland. ,,Maar combineer je DAB met geavanceerde datadiensten dan heb je het over een potentiële markt van 2 miljard euro per jaar.''

Dat de technologie mogelijkheden biedt voor dataoverdracht is op zich geen nieuws. De Nederlandse overheid heeft jaren geleden al bepaald dat tot 20 procent van de bitstroom van DAB mag bestaan uit data. De toenmalige stichting DAB heeft in het verleden al eens geëxperimenteerd met het versturen van internetpagina's onder de naam `Webanywhere'.

Tijdens de IBC Amsterdam, de beurs voor omroeptechnologie die van 10 tot en met 12 september wordt gehouden, zal door de publieke omroep opnieuw een aantal demonstraties worden gegeven van het versturen van webpagina's via DAB. ,,Alleen heb je voor de ontvangst daarvan wel een speciale ontvanger nodig'', zegt Hans Bakhuizen, beleidsadviseur Technologie bij de publieke omroep. ,,Van die toestellen zijn er nog niet zo heel veel. Hooguit kun je wat extra informatie op het display van het toestel zetten.''

Db Europe wil nu via een eigen multiplex zowel radio als data aanbieden. Het bedrijf heeft door een Aziatische partner een Personal Communication Pocket (PCP) laten ontwikkelen, een gecombineerde mobiele telefoon en zakcomputer.

Bellen gaat gewoon via het huidige mobiele telefonienetwerk, maar de data-uitwisseling vindt gedeeltelijk via de DAB-zenders plaats. De combinatie met telefonie is noodzakelijk om data naar het netwerk te kunnen versturen. DAB ondersteunt namelijk geen tweezijdig dataverkeer, zoals een normale internetverbinding. Klein dataverkeer zoals e-mail zal gewoon via GPRS worden verstuurd, maar zitten er grotere bestanden bij, dan verloopt de verzending via DAB. Dat werkt net zoals bij teletekst, waarbij alle gegevens in één keer naar alle toestellen worden verzonden. Het is overigens niet zo dat iedereen daardoor e-mail van een ander zou kunnen lezen. Toerink: ,,Elke DAB-ontvanger krijgt een IP-adres, en door versleuteling te gebruiken, kan alleen dat ene apparaat de gegevens ontvangen.''

De maximum dataoverdracht per multiplex (alle kanalen samen) bedraagt zo'n 1,8 megabit per seconde; gebruikers krijgen minimaal 80 Kbps tot hun beschikking.

Db Europe wil gebruik gaan maken van twee frequentiebanden. De huidige landelijke DAB-uitzendingen vinden plaats in band III, die loopt tot 240 MHz. Maar het wordt pas interessant door die band te combineren met de 117 kavels uit de hogere L-band die voor lokale en regionale programma's zijn bedoeld. Op die manier kunnen lokale uitzendingen worden gecombineerd met bijvoorbeeld lokale verkeersinformatie. En dankzij het gebruik van kleinere cellen is de veldsterkte overal in Nederland even hoog, wat de mobiele ontvangst verbetert.

Behalve data wil db Europe ook digitale radio aanbieden, met dien verstande dat het bedrijf niet wil knijpen op de bandbreedte. ,,Dat doen ze in Engeland wel'', aldus Toerink. ,,Wie bijna cd-kwaliteit wil bieden moet minimaal met 192 Kbps uitzenden, wij willen naar ten minste 224 of 256 Kbps in een multiplex met een nettocapaciteit van ongeveer 1800 Kbps.''

Db Europe zal de diensten niet zelf gaan exploiteren. Partners mogen het multiplex tegen betaling gebruiken. Nederland moet overigens wel als testland gaan fungeren voordat db Europe de Europese markt op gaat. Om diensten en nieuwe technieken te ontwikkelen zal volgens Riens Meijer een innovatiefonds van 30 miljoen euro per jaar worden opgericht.

    • Jan Libbenga