`De traditionele media hebben gefaald'

Politiek is een belangrijk thema in Venetië. Tim Robbins maakte een film over Amerika en Irak. Zelfs kostuumfilms worden op nieuwe conflicten betrokken.

Tim Robbins struikelt over zijn woorden. De Amerikaanse acteur heeft zoveel te vertellen dat hij zichzelf nauwelijks bij kan houden. Over film gaat het niet. Het gaat over politiek, over terrorisme, over de Amerikaanse presidentsverkiezingen. Robbins is in Venetië ter promotie van Embedded/Live, een door hem geregisseerd toneelstuk dat nu als film in het digitale programma van het filmfestival te zien is, en zondag ook op Global beach te zien was, een stukje strand waar Italiaanse activisten een alternatief festival hebben opgezet. Embedded is als film ook niet zo de moeite waard. Het is een snel verfilmd en snel gemaakt toneelstuk over de oorlog in Irak en de rol van journalisten. Het stuk kreeg tamelijk slechte kritieken, maar daar ligt Robbins niet van wakker. ,,Want desondanks kwamen er een heleboel mensen naar toe. Ik heb huilende soldaten in mijn armen gehouden, ik heb 25.000 emails met steunbetuigingen gekregen.''

Van alle Amerikaanse Hollywoodsterren is Robbins waarschijnlijk de acteur die zich in het openbaar het luidst over politiek uitspreekt. ,,Ik heb geen keus'', meent hij. ,,Wat er gebeurt is te erg om je niet tegen uit te spreken. In de Amerikaanse pers ben ik voor leugenaar uitgemaakt en is mijn patriottisme in twijfel getrokken. Dan kun je je in een hoekje terugtrekken en klagen dat de wereld zo slecht is. Je kunt ook terugvechten.''

In Embedded vertrekken soldaten en journalisten naar Irak en berichten daarvandaan. Ondertussen probeert een groepje regeringsleiders een reden voor de oorlog te verzinnen. Ze hebben het vaak over de filosoof Leo Strauss. ,,Strauss wordt door de neoconservatieven vooral geadoreerd wegens zijn concept van de nobele leugen'', zegt Robbins. Volgens Strauss zijn er verschillende waarheden, waarheden voor kinderen, voor volwassenen en voor intelligente volwassenen. Met die theorie kan een elite elke leugen goed praten, en gelogen hebben ze: er zijn geen massavernietigingswapens gevonden in Irak, er bestond geen link tussen Saddam Hussein en al Qaida. Et cetera.''

De leugens konden volgens Robbins tot een oorlog leiden omdat de media ze slikte. ,,En nu zijn er 25.000 Irakezen en 1000 Amerikanen dood.'' Volgens Robbins is er van de traditionele media weinig heil meer te verwachten. Ze hebben gefaald. Meer hoop ziet hij in het internet, en in films als de zijne, die in bioscopen en buurthuizen draaien. ,,Amerikanen moeten nu daar hun informatie halen. Het succes van Fahrenheit 9/11 van Michael Moore laat zien dat er nog mensen zijn die niet geloven wat Fox News ze vertelt.''

Ook minder uitgesproken sterren als Tom Hanks en Meryl Streep spraken in Venetië over politiek, evenals regisseur Jonathan Demme: ,,Ik heb het gevoel dat onze huidige leiders echt de hele wereld willen bezitten. Want als dat zo is, hoeven we niet meer bang te zijn aangevallen te worden'', zei hij op een persconferentie. Demme is op het Lido met een remake van The Manchurian Candidate, waarin deze keer niet Chinese communisten een Amerikaanse vicepresident hersenspoelen, zoals in het origineel uit de Koude Oorlog, maar een Amerikaans bedrijf.

Ook kostuumfilms worden op nieuwe conflicten betrokken, zoals The Merchant of Venice, een verfilming van het toneelstuk van Shakespeare waarin Al Pacino de jood Shylock speelt. ,,De film gaat over een heel moderne situatie'', zei regisseur Michael Radford. ,,Twee culturen die elkaar niet begrijpen.'' Antonia Bird deed in The Hamburg Cell een poging daar iets aan te doen. In deze film volgen we aantal van de kapers die op 9/11 de vliegtuigen bestuurden, zien zowel hoe ze in Afghanistan trainen als in Hamburg verliefd zijn. Bird waakt er angstvallig voor iets in beeld te brengen van wat naar een verklaring voor hun radicalisering zou kunnen neigen. Geen opnames van hoeren op de Reeperbahn of andere uitwassen van het heidense westen. Wat overblijft is een merkwaardig lege film.