De strijd om de vroegpensioenmiljarden

VUT en vroegpensioen gaan op de helling. Dat betekent minder premies voor werknemers en werkgevers. Maar wat gebeurt er met de gespaarde gelden? En wie mag daarover beslissen?

Het kabinet wil de vroegpensioen- en VUT-regelingen zo onaantrekkelijk maken, dat werknemers langer doorwerken. De fiscale aftrekbaarheid van VUT- en prepensioenpremies wordt met ingang van 2006 afgeschaft voor werknemers jonger dan 57 jaar, deelname aan de regelingen is dan vrijwillig. En het kabinet wil de gespaarde vroegpensioengelden laten vrijvallen. Tien vragen.

Om hoeveel geld gaat het?Dat is onduidelijk. De Vereniging van Bedrijfstakpensioenfondsen schat 50 miljard euro. De toezichthoudende Pensioen- en Verzekeringskamer (PVK) denkt ,,enkele tientallen miljarden''. De PVK heeft geen cijfers, doordat pensioenfondsen deze informatie niet apart hoeven te melden bij de controleur. Sommige pensioenfondsen geven de informatie zelf wel in hun jaarverslag. Het gemiddeld gespaarde bedrag bij ABP is ruim 4.000 euro per werknemer, bij PGGM bijna 5.000 euro, maar bij het Horeca pensioenfonds bijna 2.000 euro. Dat betekent overigens niet dat iedereen dat gemiddelde bedrag meekrijgt. De rechten van individuele werknemers kunnen variëren van enkele duizenden euro's tot een jaarsalaris, afhankelijk van de regeling en de periode van deelname.

Wat mogen werknemers opvragen?Dat is nog schimmig. De keuze is ruim: alleen de premies die zij zelf hebben betaald, of ook de premies die de werkgever betaalde? En wie krijgt het rendement mee dat op deze bedragen is gemaakt?

Mag een werknemer dat geld op 1 januari 2006 opnemen?Dat is de inzet van de discussie. De pensioenfondsen zien dat als een greep in hun kas, die werknemers zelf zullen bezuren. Maar het kabinet zal niet willen dat de pensioenfondsen helemaal zelf mogen bepalen of ze willen uitkeren of niet.

Wat kan een werknemer doen als hij het geld niet opneemt?Het kabinet wil kennelijk meerdere mogelijkheden geven: je mag het geld toevoegen aan het gewone pensioen, je mag het overhevelen naar de nieuwe levensloopregeling of je mag het laten uitbetalen. In dat laatste geval wordt het waarschijnlijk als inkomen belast.

Komen de pensioenfondsen in problemen als iedereen zijn geld opvraagt?De pensioenfondsen zelf vrezen van wel. Zij zijn bang dat zij een deel van hun beleggingen moeten liquideren, om de betalingen te financieren. Hun financiële positie verbetert echter: tegenover de verkoop van beleggingen staat een vergelijkbare daling van hun pensioenverplichtingen. Zolang zij meer beleggingen hebben dan pensioenverplichtingen (in jargon: een dekkingsgraad van meer dan 100 procent) kan het wel. Als de dekkingsgraad onder 100 procent ligt, is het een acuut probleem. Vandaar dat de PVK de pensioenwereld vanochtend nogmaals opriep om hun dekkingsgraad op orde te hebben.

Is de vrees van beschadiging van de pensioenfondsen terecht?De pensioenfondsen ontvangen jaarlijks zo'n 20 miljard euro aan pensioenpremies. Bovendien verhandelen zij een substantieel deel van hun vermogen van meer dan 500 miljard euro: zij kopen en verkopen het hele jaar door aandelen en andere effecten om te proberen meer rendement te maken. Een deel van dat geld moeten zij nu achter de hand houden als werknemers hun geld opvragen. Het is de vraag of zij op die manier de financiële markten echt zullen destabiliseren.

Maar dit levert wel extra werk voor hen op?Jazeker. En dat is een kostbare zaak. Alle vroegpensioenbedragen moeten indivieel worden uitgerekend. De werknemers moeten daarover worden geïnformeerd, en moeten een goede keuze kunnen maken. Ook de PVK vindt dat a hell of a job. Daar komt bij dat werknemers nu al regelmatig klagen dat hun pensioeninformatie niet helder en begrijpelijk is.

Hoeveel werknemers zullen hun geld opvragen?Niemand die het weet. Het kabinet ging ervan uit dat 20 procent van de werknemers met vroegpensioen zou stoppen als de regeling niet langer verplicht zou zijn. Spoedonderzoek van Maurice de Hond leerde gisteren dat 24 procent zijn geld wil opnemen. Dat is, uitgaande van die 50 miljard euro, 12 miljard euro. Overigens lijkt het erop dat de maatregelen van het kabinet en de malaise van de Nederlandse economie werknemers eerder aanzetten om geld te sparen dan om extra uitgaven te doen.

Hoeveel geld scheelt het mij als ik uit de regeling stap?Niet te snel juichen. U betaalt dan geen premies meer voor uw eigen VUT of prepensioen, maar in veel regelingen blijft u nog wel jaren meebetalen aan de overgangsregeling voor werknemers die al VUT en prepensioen krijgen. De premie voor anderen is veelal een veelvoud van wat u voor u zelf apart zette. Maar er zijn ook fondsen, zoals PGGM, die de VUT al helemaal hebben gefinancierd en waar u geen premie meer betaalt als u uitstapt. Behalve voor het reguliere ouderdomspensioen natuurlijk.

Wordt de solidariteit in de pensioenregeling doorbroken met deze maatregelen, zoals de pensioenfondsen zeggen?Ja, maar dat was van meet af aan de bedoeling van het kabinet, om mensen aan te moedigen langer te werken. De pensioenwereld kan wel met enige zeggingskracht claimen dat het kabinet hen steeds weer dwars zit. Eind vorig jaar moesten zij lobbyen om nieuwe spelregels voor het toezicht van de PVK te versoepelen. Het kabinet wilde vervolgens hun beleggingsbeleid insnoeren. Zij mogen de nieuwe levensloopregeling niet uitvoeren. En gisteren kreeg minister De Geus van Sociale Zaken een dik rapport dat pensioenfondsen beter moeten worden bestuurd.