Monumentjes van papier

Margriet Staal-De Wit heeft een uitgeverij opgericht die zich toelegt op een eigentijdse vorm van het bidprentje: het nabestaanboek.

Een tijdje terug werd ergens in het zuiden een begrafenis van een 100-jarige verstoord door fanatieke bidprentjesverzamelaars. Zij probeerden een bijzonder exemplaar voor hun verzameling te bemachtigen. Het overlijden van een 100-jarige is een zeldzaamheid en de bidprentjes die bij zo'n gelegenheid worden uitgedeeld hebben een hoge verzamelaars- en handelswaarde.

De kans bestaat dat bidprentjesverzamelaars hun verzamelwoede binnenkort uitbreiden tot bijzondere herinneringsboekjes. Margriet Staal-de Wit uit het Groningse Haren heeft een uitgeverij opgericht waarmee ze deze `nabestaanboekjes', zoals zij ze noemt, wil gaan maken. ,,Je zou het heel goed een uitgebreidere en eigentijdse vorm van het bidprentje kunnen noemen'', zegt ze zelf.

Dat het collectors items kunnen worden, bleek al uit de ervaringen met het eerste nabestaanboekje dat ze maakte. Sommige mensen hadden het boekje na de uitvaart aan anderen uitgeleend om het te laten zien. Staal vertelt dat deze mensen pas na veel moeite hun boekjes terugkregen.

Er was eens heet het eerste en tot nu toe enige boekje dat Margriet Staal samenstelde. Ze maakte het na het overlijden van haar moeder, dit voorjaar. Het boekje leverde veel positieve reacties op. Boekjes voor anderen heeft ze nog niet gemaakt. Daarvoor is het initiatief nog te pril. In het boekje over haar moeder staan foto's, de teksten en gedichten die zijn uitgesproken bij de afscheidsplechtigheid, en een verhaal dat een goede vriendin schreef op basis van herinneringen van Margriet Staal en haar broer en zus aan hun moeder. ,,Alles wat gezegd wordt tijdens zo'n afscheid vergeet je later. Ik wilde dat vasthouden door er een boekje van te maken, zodat je het kan nalezen. Wat geschreven is blijft, wat je vertelt verdwijnt. Ik wist ook direct dat ik er meer mee wilde doen.''

Staal besloot uitgeverij Nabestaanboek.nl op te richten. Zij verzamelt en redigeert de teksten en de foto's voor de boekjes. Haar man, grafisch vormgever Koos Staal, verzorgt de opmaak. Er zijn achttien verschillende omslagen beschikbaar en twee lettertypes. De boekjes moeten tussen de 450 en 1.095 euro gaan kosten, afhankelijk van omvang en oplage. ,,Als de koffie is opgedronken en de cake is opgegeten, heb je nog wel dit boekje. Het is een herinnering in tastbare vorm. Je kunt tegenwoordig ook condoleren op internet, maar dat is eigenlijk allemaal lucht. Iets dat je kunt vasthouden en kunt lezen en herlezen is van een andere orde.''

Het vasthouden en het doorgeven van de herinnering is volgens Staal de belangrijkste functie van de nabestaanboekjes. Soms gaat het ook om het letterlijk vasthouden, vertelt ze. ,,Ik merk het aan het boekje over mijn moeder. Daar heb ik veel aan. Ik pak het af en toe op, lees er wat in, leg het weer weg. Ik neem het mee op vakantie en zet het ergens neer, zoals een foto. Van de uitvaartplechtigheid van mijn vader heb ik een cd, maar dat is veel indringender. Een boekje zet je in de kast en je bekijkt het af en toe. Ik zou op deze manier best een heel plankje met mijn `eigen doden' willen hebben.''

Zo'n boekje heeft meer met het leven dan met de dood te maken, zegt Margriet Staal. ,,Het boekje over mijn moeder gaat niet zozeer over de afscheidsplechtigheid, als wel over haar leven. Dat vind ik belangrijk. Mijn kinderen hebben mijn ouders en mijn schoonouders, die allemaal in de laatste zes jaar zijn overleden, bijna alleen maar meegemaakt toen ze ziek waren en in het verpleeghuis werden verzorgd. Met zo'n boekje kunnen ze het hele verhaal lezen en zien dat het ook `gewone' mensen zijn geweest met een heel eigen leven.''

De boekjes hebben een beperkte omvang (maximaal 48 pagina's). Volgens Staal ligt in die beperking juist de kracht. ,,Natuurlijk kun je over een leven een heel boek maken. Het leven van mijn moeder, die uit Tsjecho-Slowakije kwam, was bijzonder. Ieder leven is bijzonder. Door een klein en kort boekje te maken, maak je een monumentje van papier, waarin je probeert de essentie te pakken. Het is net als met een tentoonstelling in een museum: daar wil je zien wat je aangrijpt en wat bijzonder is. Als je het daarna verder wil onderzoeken, kun je zelf de archieven induiken.''

Zie ook: www.nabestaanboek.nl

    • Jasper Enklaar