Miloševic kan zich nu als slachtoffer presenteren

Slobodan Miloševic heeft tegen zijn zin – twee advocaten toegewezen gekregen. Een besluit waar Nederland, als gastland van het VN-hof, problemen mee kan krijgen.

Slobodan Miloševic had de afgelopen tweeënhalf jaar een duidelijk doel met zijn optreden in de rechtszaal van het Joegoslavië-tribunaal: het proces was zíjn show. En de afleveringen werden iedere dag live uitgezonden op de televisie in Servië. Maar het publiek van Miloševic is óók het publiek van de rechters.

De afgelopen tweeënhalf jaar hebben ze er alles aan gedaan om te vermijden dat Miloševic werd gezien als slachtoffer van een bevooroordeeld hof, zoals Miloševic zichzelf graag presenteert.

Het gevaar dat dat beeld zou ontstaan was vooral zo groot omdat de Joegoslavische ex-president weigerde een advocaat te benoemen. Hij zat helemaal alleen in het deel van de rechtszaal dat is bedoeld voor de verdachte en de advocaten – het was Miloševic tegen de rest. Wie zou kunnen denken dat hij dát gevecht zou kunnen winnen?

De rechters gaven hem daarom vaak extra tijd om getuigen van de aanklagers te ondervragen. Hij kon meestal ook nét iets verder gaan met suggestieve vragen of insinuaties dan de rechters zouden hebben geaccepteerd van een advocaat. Toen Miloševic steeds vaker ziek werd – hij lijdt aan hoge bloeddruk –, probeerden de rechters hem te ontlasten. Hij kreeg meer juridische adviseurs, en het aantal zittingen werd beperkt tot drie per week. Het proces verliep traag, de aanklagers wilden graag dat de rechters Miloševic een advocaat zouden toewijzen. De rechters deden dat niet. Volgens medewerkers van het tribunaal kwam dat vooral omdat de voorzitter van de drie rechters, de Brit Richard May, niet wilde dat Miloševic het recht ontnomen werd zichzelf te verdedigen.

Richard May verliet het tribunaal afgelopen voorjaar omdat hij ernstig ziek was, hij overleed in de zomer. Zijn collega's besloten vorige week dat Miloševic nu toch tegen zijn zin een advocaat krijgt toegewezen. De amici curiae Steven Kay en Gillian Higgins hebben de griffie vrijdag laten weten dat ze die taak op zich zullen nemen.

Medewerkers van het tribunaal zeggen dat de rechters die beslissing hebben genomen omdat ze nu denken dat Miloševic de procesgang de afgelopen tijd met opzet heeft vertraagd. Uit een medisch rapport zou zijn gebleken dat hij zijn medicijnen tegen hoge bloeddruk niet regelmatig inneemt. Dat zou verklaren waarom hij zo vaak te zwak was om in de rechtszaal te verschijnen.

De rechters hadden er genoeg van. Hun inspanningen om het voor de beklaagde makkelijker te maken bleken zinloos – die hadden alleen nog maar extra vertraging opgeleverd omdat er minder zittingen per week waren. En nu gebeurt precies waar ze al die jaren zo bang voor waren: het zal Miloševic weinig moeite kosten zich met overtuiging te presenteren als slachtoffer. Net nu hij eindelijk zou kunnen beginnen aan zijn verdediging, wordt hem `het zwijgen opgelegd'.

Ook in het tribunaal is daar veel discussie over. Nadat de rechters hadden besloten een advocaat toe te wijzen, maakte een medewerker kopieën van artikel 6, lid 3 uit het Europese Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) waarin staat dat iedereen het recht heeft zichzelf te verdedigen, en legde die in het postvak van de drie rechters.

De Nederlandse staat, als gastland van het tribunaal, zou ook nog een probleem kunnen krijgen met de beslissing van het tribunaal.

Volgens Gerard Strijards, hoogleraar internationaal strafrecht, moet Nederland meewerken aan de naleving van het EVRM-verdrag. ,,Noch het VN-cellencomplex in de gevangenis van Scheveningen noch het Joegoslavië-tribunaal aan het Churchillplein in Den Haag zijn voor het Nederlandse recht extraterritoriaal'', aldus Strijards. ,,Het EVRM is daar van toepassing. Miloševic krijgt een advocaat die hij niet wil - dat kan Nederland niet toestaan.''

    • Petra de Koning
    • Cees Banning