`Migrant opvangen in Afrika'

Niet eerder maakte een aspirant-eurocommissaris zo'n stormachtige entree als Rocco Buttiglione. Hij wil immigranten opvangen in kampen in Noord-Afrika.

Rocco Buttiglione popelt van ongeduld. Hij moet door het Europees Parlement nog worden `goedgekeurd' als nieuwe Europees Commissaris (voor Justitie en Binnenlands Beleid). En officieel begint hij pas over twee maanden. Maar nu al laat hij geen gelegenheid voorbij gaan om zijn politieke missie toe te lichten. Er moeten, vindt hij, speciale opvangkampen in Noord-Afrika komen voor migranten die naar Europa willen.

Europarlementariërs reageerden geïrriteerd. Buttiglione spreekt ,,voor zijn beurt'' en ,,kiest de verkeerde weg'', oordeelden de fractieleiders Martin Schulz (sociaal-democraten), Graham Watson (liberalen) en Daniel Cohn-Bendit (groenen). Ze willen de Italiaan eind van deze maand, wanneer het parlement de kandidaten voor de nieuwe Europese Commissie beoordeelt, mores leren.

Buttiglione, nu nog minister van Europese Zaken in Italië, stipt een gevoelig onderwerp aan waarbij Europa's reputatie als veilige thuishaven voor nooddruftigen op het spel staat. Hij heeft haast, zegt hij, want de toestroom van clandistini is volgens hem ,,een tijdbom'' onder Europa.

Vrijwel dagelijks brengen Griekse, Italiaanse en Spaanse kustwachten aftandse bootjes tjokvol Afrikanen en Aziaten op. Om de haverklap vissen ze uitgeputte drenkelingen of lijken uit zee. Eurostat becijferde dat vorig jaar 1,6 miljoen immigranten naar Europa kwamen, met Spanje (594.000) en Italië (511.000) als koplopers.

Met EU-opvangkampen in populaire ,,doorreislanden'' als Tunesië, Libië en Marokko wil Buttiglione de toestroom beteugelen. Met Libië worden binnenkort details voor een experiment met besproken. Welke tegenprestaties Tripoli verlangt, is nog onduidelijk, maar ,,de EU moet de landen die zulke centra inrichten financieel ondersteunen'', vindt de aspirant-eurocommissaris.

Met zijn idee borduurt de Italiaan voort op het actieplan dat de Britse premier Tony Blair begin vorig jaar lanceerde. Dat voorzag in opvangcentra voor immigraten in hun regio van herkomst. Zijn doel was tweeledig: economische migratie ontmoedigen en potentiële terroristen afschrikken. Maar het plan strandde door onenigheid over uitvoering en financiering.

Buttiglione probeert het opnieuw. Op voorhand lijkt hij verzekerd van de steun van Otto Schily, minister van Binnenlandse Zaken van Duitsland, dat traditioneel veel migranten trekt (vorig jaar 144.000). Ook Schily brak onlangs een lans voor Aufnahmeeinrichtungen van de EU in Noord-Afrika.

Schily wil er niet alleen opgepakte illegalen onderbrengen, maar ook potentiële immigranten laten registreren en screenen. Hij ziet de EU-buitenposten in Afrika als voorportaal van een Europese asielinstantie die toetst of migranten veilig terug kunnen naar hun land van herkomst, zei hij tegen de Süddeutsche Zeitung.

Nederland, dit half jaar voorzitter van de EU, volgt de ontwikkelingen met grote belangstelling. Het stond vorig jaar welwillend tegenover Blairs actieplan, en het heeft het weersbarstige asiel- en immigratiedossier tot een van zijn prioriteiten gekozen. Zo wil Nederland de Eurotop van 5 november in Brussel ,,benutten om resultaten te boeken''. Veel zal daarbij afhangen van de uitkomst van het ministersberaad van de `grote vijf' (Duitsland, Frankrijk, Groot-Brittannië, Italië en Spanje) over dit thema, half oktober in Florence.

Al in het najaar van 1999, op hun top in het Finse Tampere, onderstreepten de EU-leiders de noodzaak van een Europees asiel- en immigratiebeleid, in combinatie met consequente controle aan de buitengrenzen en gerichte bestrijding van criminele organisaties die grof geld verdienen aan mensensmokkel. Wereldwijd gaat daarin jaarlijks bijna 8 miljard euro om, blijkt uit recent Duits onderzoek.

Aanvankelijk zat er weinig schot in de Tampere-voornemens. Maar door de aanslagen van 11 september 2001 in de VS kwam er een dimensie bij, zoals Blair in zijn actieplan onderstreepte. En na die van 11 maart dit jaar in Madrid volgde zelfs een heuse doorbraak: de EU werd het eens over de definitie van `vluchteling', hoeksteen van een Europees asielstelsel in wording.

Niemand is zo naïef te denken dat het probleem uit de wereld is met opvangcentra in Noord-Afrika. Schily: ,,De belangrijkste oorzaken van migratie uit Afrika zijn politieke onderdrukking, schending van mensenrechten, sociale ellende en economische misère. Deze vluchtmotieven moeten we met een coherente Europese Afrika-politiek zien weg te nemen.''

Regionale opvangcentra zijn ,,een optie, geen oplossing'', beklemtoont ook de UNHCR, die vooral beducht is voor uitholling van de bescherming waar vluchtelingen krachtens internationale verdragen aanspraak op hebben. Maar Buttiglione zet zich alvast schrap: ,,Wie is geboren in een arm land heeft niet automatisch het recht om naar Europa te emigreren'', tekende dagblad Il Messaggero op uit zijn mond.

    • Joop Meijnen